Het ministerie van SZW is onlangs het kennisprogramma ‘Vakkundig aan het werk’ gestart. Dit programma financiert wetenschappelijk onderzoek over werk en inkomen in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Eén van de programmalijnen is armoede en schulden. Lees meer.
Vroegsignalering van schulden: hoe doen gemeenten dat?
De verkennende studie van Inspectie SZW geeft inzicht in wat gemeenten doen om vroegtijdig huishoudens met problematische schulden op te sporen. De Inspectie onderscheidt vier vormen van vroegsignalering: intern verwijzen, extern verwijzen, signaleren en het gebruik van risicomodellen. Handig rapport om te checken of je in jouw gemeente nog wat vergeten bent.
Na schuldhulp of Wsnp meestal geen terugval
Het overgrote deel van de mensen die met succes een minnelijk of WSNP- schuldentraject (een traject met kwijtschelding) hebben afgerond, heeft na 4 jaar geen nieuwe betalingsachterstanden ontwikkeld. Dat komt naar voren uit het onderzoek ‘Duurzaamheid schuldentrajecten‘. Slechts circa 6% heeft 4 jaar later nieuwe betalingsachterstanden op kredieten die bij BKR staan geregistreerd. Voor de premie op de zorgverzekeringswet gaat het om 10 tot 14%. Het percentage terugvallers is over de afgelopen jaren (2009-2014) stabiel. Daarbij zijn er geen grote verschillen in terugval tussen minnelijke en wettelijke trajecten gevonden. Uit het onderzoek blijkt verder dat aanvullende dienstverlening in de vorm van budgetbeheer leidt tot minder terugval.
Nieuw systeem voor vroegsignalering schulden
Het BKR is gestart met het initiatief ‘Vindplaats van Schulden’ (VPS) nadat eerdere initiatieven om tot een systeem van vroegsignalering te komen, het Landelijk Informatiesysteem Schulden (LIS) en Vroegsignalering index Probleemschulden (ViP), zijn beëindigd. VPS kan gemeenten voorzien van informatie over betalingsachterstanden bij huur, zorgverzekering, energie en overige relevante informatie. Dit kan hen helpen om beleid gericht op preventie en vroegsignalering invulling te geven. Ook kan het gemeenten helpen bij een effectievere uitvoering van de gemeentelijke schuldhulpverlening, bijvoorbeeld omdat zij gerichter interventies kunnen inzetten.
De ontwikkeling van VPS is gereed. BKR gaat binnenkort in een paar pilots met gemeenten uitproberen of het werkt.
1 op 5 huishoudens heeft risicovolle schulden
Het onderzoeksrapport ‘Huishoudens in de rode cijfers 2015‘ is verschenen. Het bevat nuttige informatie voor gemeenten en hulpverleners om risicocategorieën in beeld te krijgen en drempels naar schuldhulpverlening te verlagen. Het gaat bijvoorbeeld in op hoe problemen ontstaan en wat de kenmerken en oplossingsstrategieën van deze huishoudens zijn. Ook gaat het rapport specifiek in op de rol van levensgebeurtenissen en bevat het goede voorbeelden op lokaal niveau ter inspiratie.
Uit het onderzoek blijkt dat in vergelijking met eerdere metingen in 2012 en 2009 meer Nederlandse huishoudens een risico hebben op problematische schulden. De aantrekkende conjunctuur vertaalt zich niet in een afname van het aantal schuldenaren, maar de groei vlakt wel af. In totaal heeft bijna één op de vijf huishoudens in Nederland te maken met risicovolle schulden, problematische schulden of zit in een schuldhulpverleningstraject. Tijdens het onderzoek waren er bijna 1,2 miljoen schuldenaren niet en circa 193.000 schuldenaren wel in beeld bij de formele schuldhulpverlening. Het aantal huishoudens met problematische schulden dat geen gebruik maakt van formele schuldhulpverlening, is toegenomen.
Na een ervaring met schuldhulpverlening zijn huishoudens overwegend positief. Schuldhulpverlening wordt als laatste redmiddel voor de allerergste gevallen (waartoe de meeste huishoudens zichzelf niet rekenen) gezien. Mensen melden zich daardoor niet snel, terwijl zij gemakkelijker geholpen kunnen worden als het water hen nog niet aan de lippen staat.
Minimaal percentage huishoudens dat voldoet aan risico-indicatoren en zich niet gemeld heeft bij schuldhulpverlening, naar arbeidsmarktregio (p. 20 van het rapport):
Vandaag publiceerde ook het BKR een onderzoek. Daaruit blijkt dat Nederlanders meer onhoudbare schulden hebben dan gedacht. Het gaat dan om schulden die in het verleden zijn opgebouwd.
Onderzoek naar kindpakketten
De uitkomsten van het onderzoek naar kindpakketten zijn gepubliceerd. Het onderzoek brengt in kaart hoe gemeenten het kindpakket vormgeven en welke ervaringen er tot nu mee zijn opgedaan. Interessant om je eigen beleid en regelingen eens te spiegelen aan die van andere gemeenten.
De Kinderombudsman heeft in 2013 onderzoek gedaan naar kinderen in armoede en gemeenten aanbevolen om een kindpakket samen te stellen. Staatssecretaris Klijnsma heeft deze oproep van harte ondersteund en liet mede daarom het onderzoek uitvoeren.
Enkele bevindingen:
- Het type voorzieningen varieert aanzienlijk.
- Bijna de helft van de gemeenten heeft de inkomensgrens voor het kindpakket verruimd naar een percentage boven de 110% van het sociaal minimum (vaak naar 120%). Bij verschillende gemeenten is er sprake van maatwerk waarbij niet naar het netto inkomen maar het besteedbaar inkomen wordt gekeken, bijvoorbeeld in verband met schulden.
- Gemeenten zetten sterker in op het bereiken van de beoogde doelgroep: de kinderen zelf. Hierdoor zijn veel gemeenten recent overgegaan op verstrekkingen in natura en zien gemeenten er bij verstrekkingen in geld strenger op toe of de middelen ook daadwerkelijk voor kinderen worden aangewend. Ruim de helft van de onderzochte gemeenten die een bundeling van kindvoorzieningen in natura aanbieden, hanteert de term ‘kindpakket’.
- Externe partijen zoals Leergeld, Jeugdsportfonds, sociale wijkteams, de cliëntenraad, of voedselbanken zijn in drie kwart van de gevallen betrokken bij de totstandkoming en/of de uitvoering van het kindpakket.
Inkomensondersteuning op maat
Het kan! Aan de keukentafel of in het wijkteam kijken wat ècht nodig is in een gezin. Niet aanbodgericht, maar vraaggericht. Niet categoriaal, maar geïndividualiseerd. En zonder precedentwerking.
Er zijn drie mogelijkheden:
- Een potje voor de wijkteammedewerker: een regelvrij budget waarbij de regels van de bijzondere bijstand niet worden toegepast. Deze vorm van inkomensondersteuning is, denk ik, juridisch op het randje. Lees voor de zekerheid de publicatie Maatwerk in armoedebeleid, en dan vooral hoofdstuk 3 over inkomensondersteuning op basis van de gemeentewet. Het is in ieder geval raadzaam om hierbij intercollegiaal te beoordelen of een bepaalde vergoeding gepast is en geen ongewenste effecten heeft in het geval er schulden worden afbetaald. Ik vermoed dat de gemeenten die voor deze optie kiezen de bijzondere bijstand te omslachtig en tijdrovend vinden. En dat ze ervaren dat de Participatiewet het in veel gevallen onmogelijk maakt om iets te verstrekken. Maar..
- Je kunt binnen de bijzondere bijstand meer dan je misschien denkt. Maak bijvoorbeeld vaker gebruik van artikel 16. En het hoeft niet heel tijdrovend te zijn: lees de nieuwe handreiking ‘Efficiënt uitvoeren bijzondere bijstand en minimaregelingen‘ over het beperken van de bewijslast en rapportageverplichtingen. Als je goed onderbouwt waarom bijstand moet worden verstrekt, heb je geen probleem met de accountant en is er geen precedentwerking. Lees ook socialevraagstukken onder ‘artikel 16 Participatiewet; fantastisch artikel’
- Een derde mogelijkheid is samenwerking met een particulier fonds. Vooral hulpverleners kunnen via een fonds gemakkelijk en snel iets voor hun cliënt te regelen.
Schuldhulpverlening in de wijk
Bekijk de presentatie ‘Schuldhulpverlening in de wijk; een vak apart?’ die Ron van Amen (gemeente Zwolle) en ik gisteren gaven tijdens het najaarscongres van Divosa. In de presentatie vind je links naar meer informatie.
MEE lanceert smartmetgeld.nl voor jongeren met verstandelijke beperking
MEE Nederland lanceerde eerder deze maand een website met informatie over Smart met Geld, een project dat zich richt op het vergroten van de financiële weerbaarheid van jongeren met een licht verstandelijke beperking.
Jongeren met een licht verstandelijke beperking leven vaak bij de dag, kunnen moeilijk nee zeggen en vinden het lastig verleidingen te weerstaan. Met alle gevolgen van dien: misbruik, criminaliteit of overlast.
Het project Smart met Geld bestaat onder meer uit een trainingsprogramma voor leerlingen van 15 tot 18 jaar op praktijkscholen en themabijeenkomsten voor ouders van deze leerlingen. Daarnaast organiseert MEE lokale platforms waar professionals gestimuleerd worden om vaker met jongeren in gesprek te gaan over geld. Lokale samenwerkingspartners krijgen handvatten om samen werk te maken van preventie om zo schulden bij deze jongeren te voorkomen.
Radio Een Vandaag besteedde op 4 november aandacht aan het project.
Lees meer op de website van MEE.
In oktober verscheen voor deze doelgroep al de Signaallijst Financiën.
Huur inhouden op uitkering
Niet innovatief, maar wel vermeldenswaardig: De gemeente Amsterdam gaat mensen met een bijstandsuitkering en een huurachterstand aanbieden de huur op de uitkering in te houden en automatisch door te betalen. Daarover is met woningcorporaties en maatschappelijke dienstverleners een convenant gesloten. Lees meer in Binnenlands Bestuur.
‘Gemeenten: bied integrale schuldhulp aan (ex-) dakloze jongeren’
Staatssecretaris Klijnsma nodigt gemeenten uit de samenwerking te zoeken met de coalitie ‘Van de Straat’ om integrale schuldhulp te bieden aan (ex-)dakloze jongeren. De coalitie ‘Van de Straat’ is een samenwerking tussen Stichting Zwerfjongeren Nederland, de Federatie Opvang en stichting Kamers met Kansen. Deze jongeren hebben vaak allerlei problemen, waaronder schulden. Juist voor jonge (ex-)daklozen is de standaard dienstverlening vaak niet afdoende. Zij zijn gebaat bij maatwerk. Naast financiële stabiliteit, moeten deze jongeren ook een stabiele woonsituatie hebben, een stabiel inkomen en een opleiding met toekomstperspectief. Klijnsma roept gemeenten op om proefprojecten op te zetten.
Onderzoeken
In juni verscheen het onderzoek ‘Voor mijn gevoel had ik veel geld’, waarin onder meer gepleit werd voor laagdrempelig financieel advies dat aansluit bij de belevingswereld van jongvolwassenen. Ook worden aanbevelingen gedaan voor preventief beleid. Daarnaast heeft de Hogeschool Amsterdam onlangs een onderzoek gedaan naar effectieve interventies voor dak- en thuislozen.
Op effectieve schuldhulp.nl staan 9 tips voor effectieve schuldhulp voor deze doelgroep. Lees ook:
Nieuwe beslagvrije voet op zijn vroegst over 1,5 jaar
Asscher en Klijnsma beantwoordden Kamervragen over de begroting van hun ministerie. Daaruit blijkt, dat de nieuwe vereenvoudigde beslagvrije voet op zijn vroegst op 1 juli 2017 in werking treedt. Klijnsma geeft aan dat zij eind van dit jaar een hoofdlijnennotitie over de beslagvrije voet aan de Tweede Kamer stuurt. Daarna wordt het nieuwe systeem in wetgeving vervat. De benodigde wetgeving wordt medio 2016 aan de Tweede Kamer gezonden. 
Na de behandeling van het wetsvoorstel door het parlement moet aan alle betrokken partijen enige tijd worden gegeven om de nieuwe regeling te implementeren. Hierdoor zullen de nieuwe regels waarschijnlijk op zijn vroegst op 1 juli 2017 in werking treden.
Wat gaat veranderen?
Klijnsma schrijft: ‘Zoals is beschreven in de brief ‘vereenvoudiging beslagvrije voet’ en de kabinetsreactie op het preadvies ‘naar een nieuwe beslagvrije voet’ wordt gewerkt aan een vereenvoudiging van de berekening van de beslagvrije voet, waarbij het streven is de beslagvrije voet zo veel mogelijk door een vast bedrag per leefsituatie vorm te gegeven. Bij de vaststelling van dit vaste bedrag wordt aansluiting gezocht bij de uitkomsten van het huidige systeem. Uitgangspunt is daarmee dat de hoogte van de beslagvrije voet grosso modo gelijk blijft. Er kan echter niet uitgesloten worden dat er individuele verschillen zullen zijn met het huidige systeem.’
Huidige beslagvrije voet niet goed berekend door veel gemeenten
In de Verzamelbrief aan gemeenten van 13 november jl. komt de beslagvrije voet ook aan de orde. Klijnsma signaleert dat sommige gemeenten op dit moment niet de juiste beslagvrije voet hanteren bij verrekening en beslaglegging. Deze gemeenten verrekenen een bestaande bijstandsschuld met een lopende bijstandsuitkering, door op de lopende uitkering een vast percentage in te houden. Dit is niet juist. In de verzamelbrief van februari 2009 werd er ook al aandacht voor gevraagd. Klijnsma wijst er nogmaals op, dat het hanteren van een vast percentage in strijd is met de wettelijke bepalingen. Tot slot verwijst ze naar de rekentool waarmee je binnen enkele minuten de beslagvrije voet berekent.
Effectief kindgericht armoedebeleid
In 2013 presenteerde de Kinderombudsman het rapport Kinderen in armoede. Daarin stond dat 1 op 9 kinderen in armoede opgroeit. De Kinderombudsman adviseerde gemeenten beleid te ontwikkelen. Hij stelde voor een ‘kindpakket’ samen te stellen: een pakket dat de meest noodzakelijke behoeften bevat, aangevuld met zaken om mee te kunnen doen in de samenleving. Denk hierbij aan een stel winter- en zomerkleren, zwemlessen, toegang tot lokaal openbaar vervoer en deelname aan een wekelijkse activiteit ter ontspanning of sportieve of culturele ontwikkeling.
In 2014 presenteerde de Kinderombudsman de Handreiking voor Nederlandse gemeenten; Effectief kindgericht armoedebeleid. Daarin worden het kindpakket en andere goede voorbeelden verder uitgewerkt.
(inderdaad, dit is geen nieuws, maar de rapporten verschenen in een periode waarin dit blog niet werd bijgehouden, vandaar..)
Schuldhulp achter de tralies
De gemeente Amersfoort, Stadsring51 en de Penitentiaire Inrichting Nieuwegein starten met een nieuwe vorm van schuldhulpverlening aan gedetineerden. De pilot Hulp die werkt, die al binnen de gevangenismuren begint, moet volgens hen de kans op recidive terugdringen. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 80% van alle gedetineerden in Nederland schulden heeft. Na detentie blijken die schulden een belangrijke risicofactor op herhaald crimineel gedrag.
In de pilot krijgen 15 gedetineerden schuldhulp op maat na een intake volgens de Traject51-methodiek. Dit is een door Stadsring51 ontwikkeld diagnose-instrument dat inmiddels in meer dan 60 gemeenten gebruikt wordt. (Niet te verwarren met het Mesis screeningsinstrument, dat net als Traject51 werkt met vragenlijsten en profielen)
‘Door al binnen de gevangenismuren te beginnen met schuldhulpverlening gaat er geen tijd verloren, zijn ze met een positieve ontwikkeling in hun leven bezig en blijven ze na hun detentie hopelijk bereikbaar,’ aldus financieel hulpverlener Annelies Brasjen van Stadsring51. ,’Met deze pilot verlagen we voor gedetineerden de drempel om aan hun schuld te werken. We bekijken ook wat de gedetineerden al tijdens hun verblijf in de gevangenis kunnen doen. Een budgetcursus bijvoorbeeld, of een overzicht van de schulden maken.’
Naschrift 16-11-2015. Ik werd geattendeerd op een initiatief van De Tussenvoorziening/Stadsgeldbeheer in Utrecht:
Project PI- Stadsgeldbeheer organiseert schuldenspreekuur in de gevangenis van Nieuwegein (25 mei 2015)
‘Ze zeggen dat ik zwakbegaafd ben’. Freek heeft net verteld dat hij soms zo boos wordt dat hij zichzelf niet meer in de hand kan houden. Zo liep een ruzie met een agent uit de hand waardoor Freek nu een straf uitzit van 10 maanden. En helaas is dit niet de eerste keer dat hij in de gevangenis zit. Gelukkig zijn er in zijn gevangenschap tot nu toe geen incidenten geweest maar Freek weet dat hem buiten de gevangenis de echte wereld wacht, vol redenen om boos te worden. Zijn lage IQ in combinatie met een fors schuldenpakket helpt dan niet echt mee.
Voor mensen als Freek organiseert Stadsgeldbeheer sinds december 2014 een spreekuur in de gevangenis van Nieuwegein. Op het spreekuur komen gedetineerden met schulden. Ze zijn op zoek naar een oplossing om van deze schulden af te komen. De gedetineerden worden door het sinds drie jaar bestaande re-integratiecentrum in de gevangenis al een eind op weg geholpen met hun geldzaken: ze kunnen daar een schuldenoverzicht maken, administratieve handelingen verrichten zoals zich aanmelden bij Woningnet of een DIGID regelen, of een beperkte regeling met het CJIB treffen. Helaas hebben de meeste gedetineerden CJIB boetes.
Op het spreekuur komen de meest gemotiveerde gedetineerden voor hun vragen met betrekking tot schulden en vooral met vragen over het vervolg na hun detentie. Indien de ontslagdatum al bekend is en de woonplaats na detentie Utrecht wordt, kan Stadsgeldbeheer een warme overdracht van de geldzaken naar de juiste instantie regelen. Die instantie kan de schulddienstverlening van Gemeente Utrecht (kredietbank) zijn als iemand zelfredzaam is. Wanneer iemand vóór zijn detentie zijn inkomensbeheer zelf deed, of met een beetje hulp van vrienden of familie, dan is deze cliënt waarschijnlijk het beste af bij de schulddienstverlening. Als iemand echter aangeeft nooit goed zelf zijn geldzaken te hebben geregeld of als iemand zoals Freek zelf aangeeft dat hij geen hoog IQ heeft, dan is het waarschijnlijk dat deze persoon beter af is bij Stadsgeldbeheer of een bewindvoerder. Via het project PI kan een gedetineerde na zijn straf versneld instromen bij Stadsgeldbeheer.
Ronaldo vertelt dat hij jarenlang geen inkomen had. Ook had hij geen vaste woon- of verblijfplaats. Hij is wel eens bij de Gemeente Utrecht geweest met de vraag of hij wat hulp bij zijn schulden kon krijgen. Maar dat kon volgens hem niet omdat hij geen postadres had. Van een daklozenuitkering had hij nooit gehoord. Een paar jaar moest hij rondkomen van wat hij bij elkaar kon klussen en vooral stelen. Dat bleef niet onopgemerkt en nu spreken we een man op het spreekuur die best wel wil, maar niet goed kan. Zijn eigen kracht is behoorlijk opgeraakt en nu zit hij in de gevangenis.
Stadsgeldbeheer wil de overgang van binnen naar buiten de gevangenis voor gedetineerden beter laten verlopen en hiermee de kans op recidive verkleinen. De Hogeschool Utrecht (Nadja Jungmann et. al.) publiceerde in december 2014 het rapport gevangen in schuld dat zich met name richt op de schuldenproblematiek van reclasseringscliënten. De zorg voor deze doelgroep schiet volgens hen tekort. Bij Stadsgeldbeheer helpen we op het moment al 75 cliënten via de reclasseringszorg: de reclasseringsmedewerker kan een cliënt aanmelden bij Stadsgeldbeheer. Met dit project proberen we ook voor de gedetineerden die geen reclassering opgelegd krijgen (dat zijn 93% van de gedetineerden) de juiste zorg te bieden. Hoogste tijd dat mensen als Freek en Ronaldo met een beetje ondersteuning uit de gevangenis blijven.
Jora Wolterink
Lees ook Gedetineerden en schulden: maatwerk voor een bijzondere groep op Nibud.nl.
Zorgverzekering: grote verschillen tussen gemeenten
De invulling van de collectieve zorgverzekering verschilt sterk per gemeente. Dat blijkt uit onderzoek van het Zorgverzekering Informatie Centrum. Uit het onderzoek, waarin alle 393 gemeenten zijn onderzocht, blijkt dat de verschillen zo groot zijn dat die kunnen oplopen tot wel honderden euro’s per jaar. Een aantal gemeenten geeft een (hoge) bijdrage voor de zorgpremie, terwijl andere gemeenten hebben besloten niet mee te betalen aan de premie. In dat laatste geval moeten minima de gehele zorgpremie zelf betalen. Ook de gehanteerde inkomensgrenzen verschillen per gemeente. De inkomensgrenzen variëren van 110% tot 150% van het sociaal minimum.
Klik hier voor de onderzoeksresultaten en de gegevens per provincie (helaas niet per gemeente).
Meeste mensen worden terecht onder bewind gesteld
Beschermingsbewind biedt op relatief korte termijn financiële stabiliteit en de meeste mensen worden terecht onder bewind gesteld. Dat blijkt uit verdiepend onderzoek naar onder bewind gestelde Nederlanders dat staatssecretaris Klijnsma afgelopen vrijdag aanbood aan de Tweede Kamer. Slechts 7 tot 14% kan op termijn volledig financieel zelfredzaam zijn. Maar er is weinig samenwerking tussen bewind en gemeenten. Klijnsma schrijft dat ze dit zorgwekkend vindt, omdat ongeveer 60% van de onder bewind gestelde mensen kampt met problematische schulden. Juist dan kan de gemeente helpen met aanvullende dienstverlening, terwijl een tijdige (en bij voorkeur kortdurende) inzet van bewind escalatie van de schuldenproblematiek in bepaalde situaties kan voorkomen.
VNG en Divosa roepen de staatssecretaris op om gemeenten meer mogelijkheden te bieden om grip te krijgen op de forse toename in beschermingsbewind en gemeenten tegemoet te komen in de stijging van de kosten die zij via bijzondere bijstand aan het beschermingsbewind kwijt zijn. VNG en Divosa hebben hierover al eerder een brief aan de staatssecretaris en de Tweede Kamer gestuurd en zullen dat binnenkort opnieuw doen. Lees ook: Kosten beschermingsbewind rijzen de pan uit (25 sept. 2015).
Naschrift 11-11-2015: Er is veel gereageerd op dit bericht, ook via Twitter. De conclusie van de onderzoekers dat de meeste mensen terecht onder bewind worden gesteld, behoeft misschien wat nuancering. Met de invoering van de Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap op 1-1-2014 verdween ‘Verkwisting’ als grond voor curatele en werd het samen met het hebben van ‘problematische schulden’ een grond voor beschermingsbewind. Maar vóór 2014 zaten er ook al mensen in beschermingsbewind met alleen problematische schulden. Dat deze groep werd geregistreerd onder ‘psychische problemen’ duidt er volgens de onderzoekers op, dat de wetswijziging een formalisering van bestaande praktijk is geweest. Oorzaken van de problematische schulden zijn vaak een verstandelijke beperking of een psychisch probleem – wat al gronden waren voor beschermingsbewind. Maar het is dus niet duidelijk of daarvan bij deze groep sprake was. Je kunt je afvragen of mensen met (alleen) problematische schulden überhaupt in beschermingsbewind thuishoren. Die kunnen misschien beter bij de gemeentelijke schuldhulp en budgetbeheer terecht?
Aanpak scheefwonen faalt
Uit het zaterdag gepubliceerde rapport Passend wonen van Aedes en de Woonbond blijkt dat 418 duizend huishoudens eigenlijk te veel verdienen om in een gesubsidieerde huurwoning te wonen. Daarnaast wonen nog eens 332 duizend huurders gezien hun inkomen eigenlijk te duur. Ze krijgen daardoor meer huurtoeslag dan nodig is.
Minister Blok gaf corporaties de afgelopen jaren de ruimte om de huren voor de hogere inkomens extra te verhogen. Dat moest een prikkel geven om door te stromen. Maar deze aanpak werkt niet, zegt bijna driekwart van de 57 woningcorporaties in een onderzoek van de NOS. Een belangrijk probleem is volgens de corporaties, dat de huren binnen hun sector nooit hoger mogen worden dan €710. Voor die prijs is een koopappartement of een huurwoning in de vrije sector, vooral in de Randstad, onhaalbaar. De prijzen daarvan beginnen bij €900. Dat is een te grote stap voor veel scheefwoners.
Ondertussen repareert een aantal gemeenten voor minima waarvoor de huurtoeslag ontoereikend is, het inkomen met een woonlastenfonds of woonkostentoeslag. Maar dat is duur, het is geen duurzame oplossing en je doorkruist het inkomensbeleid van het rijk. De oplossing zal toch vooral gezocht moeten worden in verruiming van het (betaalbare) woningaanbod.
Kaarten met schuldenproblematiek op straatniveau
Schuldhulpmaatje, de vrijwilligersorganisatie die mensen met schulden helpt, produceert kaarten die heel precies per gemeente in beeld brengen in welke straten het risico op problematische schulden het grootst is. Zie hieronder een paar voorbeelden. Gratis te gebruiken door gemeenten die al werken met Schuldhulpmaatje. Tegen betaling beschikbaar voor overige gemeenten. Meer weten? Neem contact op met Hendrik-Jan Graber: hendrik-jan.graber.schuldhulpmaatje.nl.
(klik op de plaatjes om te vergroten)
Gemeenten mogen experimenteren met minder plichten en meer bijverdienmogelijkheden rond bijstand
Dat is één van de uitkomsten van de stemming gisteren in de Tweede Kamer over moties die waren ingediend bij het Algemeen Overleg over armoede- en schuldenbeleid op 24 september jl. Lees het verslag van dat AO.
Vier moties zijn aangenomen:
Motie van het lid Karabulut de hoogte van de beslagvrije voet – Deze motie verzoekt de regering, bij de uitwerking van de wetgeving rond beslagvrije voet te onderzoeken of de hoogte van de beslagvrije voet een solide bodem voldoende garandeert.- Gewijzigde motie van het lid Voortman c.s. – Deze motie vraagt om mogelijkheden om te experimenteren met de Participatiewet door minder verplichtingen op te leggen en meer bijverdienmogelijkheden te creëren. Dit geeft de betreffende gemeenten ruimte om te experimenteren met iets wat lijkt op het basisinkomen;
- Gewijzigde motie van de leden Voortman en Yücel – Deze motie verzoekt de regering, gemeenten te stimuleren om samen met de Coalitie Van de Straat integrale werkwijzen voor schuldhulpverlening voor jongeren op te zetten, door praktijkvoorbeelden te verspreiden en pilots te starten dan wel te faciliteren;
- Motie van het lid Yücel over signaleren van armoede en schulden als onderdeel van het takenpakket van wijkteams – Deze motie verzoekt de regering om te stimuleren dat het signaleren van armoede en schulden een integraal onderdeel wordt van het takenpakket van wijkteams.
Eén motie is aangehouden, een andere verworpen:
- Motie van de leden Koser Kaya en Yücel over stimuleren van een financieel loket – Aangehouden. Deze motie verzoekt de regering om de organisatie van een financieel loket te stimuleren en daarbij ook te onderzoeken op welke manier zo’n loket het beste opgericht en vormgegeven kan worden;
- Motie van het lid Karabulut over het per direct stoppen met de kostendelersnorm voor ouderen met een AIO-uitkering – Verworpen. Deze motie verzoekt de regering, de kostendelersnorm voor ouderen met een AIO-uitkering per direct te stoppen en deze in ieder geval tot 2018 niet meer in te voeren, conform het besluit tot uitstel van invoering van de kostendelersnorm voor ouderen met een AOW-uitkering.
2015, het jaar van de grote transities in het sociaal domein
Ik schreef er een column over voor SPRANK:
Waarom arme mensen domme dingen doen
Nee, zeker geen nieuws. Maar het boek Schaarste; hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen van Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir moet zeker nog vermeld worden op dit blog. Het wordt regelmatig aangehaald tijdens congressen en ik lees het ook steeds vaker terug in gemeentelijke beleidsplannen.
Armoedebestrijding in Nederland is vaak op een misvatting gebaseerd: dat armen het beste zichzelf aan de haren uit het moeras kunnen trekken. De baanbrekende theorie van Mullainathan & Shafir over de gevolgen van geldgebrek voor je denkvermogen laat zien dat dat niet klopt. De Correspondent geeft een perfecte samenvatting.
Integraal persoonsgebonden budget
Interessant: Delft en Woerden experimenteren met een integraal persoonsgebonden budget (i-pgb). Ze zijn al aan het droogzwemmen en gaan op 1 januari 2016 echt van start. Het integraal pgb moet mensen in die gemeenten de mogelijkheid bieden om verschillende vormen van ondersteuning, jeugdhulp of zorg vanuit één budget in te kopen. Dit kan betrekking hebben op bijvoorbeeld ondersteuning thuis, op school, op het werk of op vervoer. De pilot heeft betrekking op de domeinen Zvw, Wlz, Wmo, Jeugdwet, Participatiewet en passend onderwijs. Ik ben benieuwd of het lukt om ook de bijzondere bijstand een goede plek te geven. Lees meer in Binnenlands Bestuur of neem op 23 november deel aan de workshop tijdens het congres Sociaal Domein in Uitvoering.
Publieksinformatie over schulden
Zoetermeer informeert burgers via een filmpje op een begrijpelijke manier over schulden. Over wat mensen zelf kunnen doen en waar ze terecht kunnen voor hulp. Het filmpje is gemaakt door Stimulansz en kan ook door andere gemeenten worden overgenomen. Stimulansz heeft ook filmpjes over andere onderwerpen.
Intakemodel Thuisadministratie
Humanitas heeft samen met Nadja Jungmann het Intakemodel Thuisadministratie ontwikkeld. Deze kan gebruikt worden door organisaties die Thuisadministratie aanbieden. Met de Handreiking intakemodel Thuisadministratie en het bijbehorende intakeformulier verzamelen professionals of vrijwilligers tijdens de intake gegevens over de feitelijke situatie en relevante gedragsaspecten die inzicht geven in de mogelijkheden en motivatie van een hulpvrager om de eigen situatie aan te pakken.
Signaallijst Financiën: snel inzicht in situatie hulpvrager
Recent is de Signaleringslijst Financiën ontwikkeld. Deze geeft professionals en vrijwilligers snel inzicht in de financiële situatie van een hulpvrager, zeker als er sprake is van een licht verstandelijke beperking. Je kunt hiermee bepalen of een hulpvrager aanvullende ondersteuning nodig heeft bij financiële zaken. De digitale vragenlijst wordt samen met de hulpvrager ingevuld. Dit duurt ongeveer 5 minuten. Na het invullen en verzenden volgt een advies. Klik hier voor de Signaallijst of bezoek de website van Kennisplein Gehandicaptensector voor meer informatie. Je leest daar ook meer over het beter bekende Mesis©-screeningsinstrument voor schuldhulpverlening waar de signaallijst een uitwerking van is.
Meer wanbetalers zorgverzekering
Het CBS meldt, dat het aantal personen dat minimaal een half jaar achter loopt met het betalen van de zorgpremie van 2010 tot 2014 met 22% is toegenomen naar 298 duizend. Eind december 2014 was 1 op de 45 volwassenen wanbetaler voor de zorgverzekeringswet. Jongeren zijn 8 keer zo vaak wanbetaler als 65-plussers. Dat er in de jongste groep veel wanbetalers zijn, hangt onder meer samen met hun relatief lage inkomen.
Ondertussen ligt het wetsvoorstel Wet verbetering wanbetalersmaatregelen ter behandeling in de Eerste Kamer. Deze wet beoogt de instroom in de bestuursrechtelijke premieheffing bij wanbetaling te voorkomen en de uitstroom te bevorderen. In de nieuwe wet wordt het mogelijk om specifieke groepen aan te wijzen die onder voorwaarden uitstromen uit de wanbetalersregeling, te beginnen met bijstandsgerechtigden.
Informatiefilmpje van de overheid voor jongeren:
De tegenprestatie in beeld
Sinds de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015 zijn gemeenten verplicht om een verordening op te stellen rondom de tegenprestatie. Lees er alles over in de Werkwijzer Tegenprestatie. En kijk aanstaande maandag hoe dat er in de praktijk uitziet in de televisie-uitzending van ‘De Tegenprestatie’. Deze NPO2-documentaire brengt de nieuwe, strenge aanpak van de gemeente Rotterdam indringend in beeld.
Trailer. Maandag 19 oktober, 20:25 uur, op NPO 2.
Afgelopen zondag besteedde De Monitor ook al aandacht aan de tegenprestatie.
Wereldarmoededag 17 oktober
Aanstaande zaterdag 17 oktober is door de VN uitgeroepen tot Wereldarmoededag. Veel gemeenten hebben rond deze dag extra aandacht voor de armoedeproblematiek. Zo ook de VNG. De VNG publiceert de komende dagen op haar website een aantal interviews en columns over armoede en problematische schulden. Dus houd die site in de gaten. Vandaag een interview met Arjan Vliegenthart, wethouder in Amsterdam en voorzitter van de VNG-commissie Werk en inkomen.
Zie ook: Aanvalsplan Armoede Amsterdam
Geen maatwerk in individuele inkomenstoeslag
Het valt me op, dat de meeste gemeenten niet of nauwelijks een individuele afweging maken bij de toekenning van de individuele inkomenstoeslag. Vaak is gewoon de voormalige langdurigheidstoeslag gecontinueerd, met vergelijkbare toekenningscriteria, maar alleen in andere bewoordingen. Dus de facto een categoriale regeling.
In de Participatiewet staat welke individuele omstandigheden de colleges in ieder geval in de beoordeling van het recht op een individuele inkomenstoeslag moeten betrekken. Bijvoorbeeld de ‘krachten en bekwaamheden’ van de aanvrager en de inspanningen die hij heeft verricht om tot inkomensverbetering te komen. Vaak zie ik, dat de gemeente er nu ambtshalve vanuit gaat dat wanneer iemand drie jaar of langer een laag inkomen heeft, hij niet de krachten en bekwaamheden heeft om zijn inkomen te verbeteren. Dat kan natuurlijk, en ik snap ook wel dat het een stuk eenvoudiger is voor de gemeente en aanvrager, maar het is niet de bedoeling van de wet.
Lees anders de Memorie van Toelichting er nog eens op na (§ 4.4).
Zie ik een paar hele creatieve gemeenten over het hoofd?
Weer een bank
Het rijtje wordt steeds langer:
Huishoudbank
Sinterklaasbank
Speelgoedbank
Vakantiebank
Goederenbank
Voedselbank
Medicijnbank
Computerbank
Kledingbank
Dierenvoedselbank
En nu ook een Energiebank
Door samenwerking armoedeproblematiek verminderen in Appingedam
De gemeenteraad van Appingedam bespreekt volgende week het beleidsplan ‘Meer samenwerking, minder armoede: armoedebeleid gemeente Appingedam 2015 -2020‘. Verbinding met andere beleidsterreinen en samenwerking met particuliere initiatieven staan daarin centraal. Een paar interessante thema’s:
Armoedebeleid verbinden aan gezondheidsbeleid en sportbeleid- Vergroten bekendheid van regelingen via nieuwe website www.helpuzelfvooruit.nl (nog niet online)
- Kindgericht armoedebeleid, incl. webshop www.kansvooruwkind.nl
- Versterking van eigen kracht. Inwoners ondersteunen bij inschakelen eigen netwerken van familie en vrienden.
- Pilot om schulden te voorkomen. Vooral vroegsignalering nieuwe bijstandsaanvragers.
- Structurele steun particuliere initiatieven Voedselbank, Stichting Leergeld, Jeugdsportfonds, Steunpunten administratie, Humanitas en SUN
Aanvulling d.d. 21 oktober: interview met wethouder.
Gemeente Druten financiert restschuldleningen
De gemeente Druten wil potentiële huizenkopers helpen met het aanbieden van restschuldleningen.
Lees op mijn blog over alternatieven om mensen te helpen met hun restschuld:
- Zelfstandigen met hypotheek en financiële problemen
- Schuldhulpverlening en hypotheek
- Den Haag kom huiseigenaren in problemen tegemoet
Positief nieuws: Aanzienlijk meer Nederlanders noemen aflossen en vermogen opbouwen in hun huis als maatregelen voor hun pensioen (Wijzeringeldzaken).
Amstelveen kiest voor sober minimabeleid
De gemeenteraad van Amstelveen heeft vorige week het nieuwe minimabeleid vastgesteld. Het beleid heeft tot doel om de armoedeval te verkleinen. Enkele tegemoetkomingen voor minima zijn verlaagd, maar de doelgroep voor deze regelingen is verruimd door de inkomensgrenzen te verhogen. Het woonlastenfonds is afgeschaft. Klik hier om de bespreking van de raad terug te zien.
Lees alle commentaren:
- Raad akkoord met versoberen minimabeleid
- Lof en kritiek voor nieuw minimabeleid
- Versobering minimabeleid stuit op verzet
- Meer mensen gaan profiteren van minimaregelingen
- GroenLinks: ‘cynische bezuiniging op allerarmsten’
- Minimabeleid: voor SP ‘onzalig’, D66 blij
8 slimme manieren om schulden te voorkomen
Sociaalweb selecteerde 8 projecten op het terrein van schuldpreventie:
- Budgetmaatjes
- Euro-Wijzer – voor Vluchtelingen
- Financieel Café – informeel platform voor financials
- Fix up your life – voor jongeren
- Islamitische schuldhulpverlening
- Mind your wallet – ook voor jongeren
- Straatkubus – gericht op vroegsignalering
- Vroeg Eropaf
Een aantal van deze projecten staat – met meer informatie – ook op: www.businesscases.effectieveschuldhulp.nl.
Bussemaker: Kindgebonden Budget compenseert afschaffing Wtos afdoende
Minister Bussemaker heeft Kamervragen beantwoord over het bericht dat minimagezinnen de hoge kosten die hun kinderen aan het begin van een mbo-opleiding moeten betalen, steeds moeilijker kunnen opbrengen en dat vooral het schrappen van de tegemoetkoming studiekosten (Wtos) voor jongeren onder de achttien, de gezinnen opbreekt.
Een aantal noodhulpbureaus en ook Stichting Leergeld bevestigden dat zij meer aanvragen krijgen uit deze hoek.
Bussemaker antwoordt dat de ophoging van het Kindgebonden Budget de afschaffing van de Wtos goeddeels compenseert. Het verschil tussen halfjaarlijkse vergoeding (Wtos) en maandelijkse vergoeding (Kindgebonden Budget) kan wel problemen opleveren, maar het is aan scholen om betalingsregelingen te treffen. Ze roept het onderwijs op om soberheid te betrachten bij het voorschrijven van extra onderwijsbenodigdheden voor een opleiding en om zelf voorzieningen te treffen voor ouders en studenten met onvoldoende financiële mogelijkheden. Als er toch signalen binnenkomen van onevenredig hoge extra kosten dan zal de Inspectie van het Onderwijs herstelmaatregelen aan de school opleggen.
Verder geeft Bussemaker aan, dat zij nog dit najaar de uitkomsten van een onderzoek naar het Kindpakket verwacht. Via dit onderzoek wil staatssecretaris Klijnsma van SZW in kaart brengen hoe gemeenten het kindpakket (of een bundeling van kindvoorzieningen in natura met een soortgelijke strekking) vormgeven en welke ervaringen er tot nu toe mee zijn opgedaan. Klijnsma zal de resultaten aan gemeenten en andere partijen beschikbaar stellen om de gemeenten zo in staat te stellen in hun armoedebeleid de ervaringen van een aantal gemeenten met (een vorm van) een kindpakket te kunnen benutten.
Tien redenen waarom elke gemeente een noodhulpbureau moet hebben
Noodhulpbureaus geven geld als mensen in acute financiële nood verkeren. Particuliere fondsen en gemeenten betalen daar aan mee. De aanvraag wordt altijd gedaan door een professionele hulpverlener. Hij doet vervolgens de noodzakelijke uitgaven voor zijn cliënt. De hulpverlener en het noodhulpbureau checken altijd eerst of er een voorliggende voorziening is, en of die op tijd beschikbaar is. Voor een kleine doelgroep zijn er in Nederland helaas te weinig voorzieningen, o.a. omdat gemeenten gebonden zijn aan de kaders van de Participatiewet, regels rond schuldhulpverlening en beperkte budgetten. Een noodhulpbureau is daaraan niet gebonden en kan bovendien meestal sneller hulp bieden; als het moet, wordt het geld binnen 24 uur overgemaakt. Dat is althans de werkwijze van de Stichting Urgente Noden Nederland (SUNN) waar ik in het bestuur zit. Op dit moment zijn er 19 lokale en regionale SUN’s.
Een paar voorbeelden
- Een 41 jarige man is overstuur en in de war. Na ontslag uit het psychiatrisch ziekenhuis worden diverse zaken op de rails gezet door het maatschappelijk werk: budgettering, thuiszorg, schuldhulpverlening en adequate medicatie. Drie fondsen zijn via het noodhulpbureau bereid een bijdrage te verstrekken voor de herinrichting van de woning.
- Een 18 jarige vrouw wordt door Jeugdzorg geholpen om zelfstandig onder begeleiding te wonen. De gemeente verstrekt bijzondere bijstand. Dit is echter niet voldoende om haar woning in te richten. Via het noodhulpbureau wordt een aanvullende bijdrage gerealiseerd.
- Een maatschappelijk werker doet een aanvraag voor een echtpaar dat een bijstandsuitkering heeft. Ze hebben een zoon die door psychiatrische problemen zwaar op hen drukt. Er is een mogelijkheid om een weekje erop uit te gaan, maar dat kost 220 euro. Het noodhulpbureau vindt een fonds.
- De energierekening valt 140 euro hoger uit dan verwacht. De schuldhulpverlening dreigt te stranden door deze nieuwe schuld. Het noodhulpbureau betaalt de energierekening.
- Een vrouw van 52 jaar gaat door stress onderuit: ze heeft schulden en haar kinderen kan ze bijna niet meer aan. Haar huisarts verwijst haar naar een psycholoog. Voor de schulden wordt zij doorverwezen naar schuldhulpverlening. Ook wordt zij aangemeld bij de Voedselbank. Hangende de schuldsanering wordt een bijdrage gevraagd voor de boodschappen.
- Een 82 jarige man woont zelfstandig met alleen een AOW-uitkering. Zowel de wasmachine, koelkast, als televisie zijn dringend aan vervanging toe. De verstrekte bijzondere bijstand is onvoldoende. Een aanvullende bijdrage maakt de vervanging mogelijk.
- Zij moet uit huis vanwege huiselijk geweld, krijgt een woning en Bijstand, maar moet de huur van de woning vooruit voldoen. Ze komt daardoor klem te zitten. Het noodhulpbureau komt via haar maatschappelijk werker binnen vier uur in actie, waardoor ze de sleutel van het huis in ontvangst kan nemen.
- Een vrouw uit Angola fietst tegen een auto. De schade is een paar honderd euro. Tijdens haar asielaanvraag was zij ambtshalve verzekerd voor aansprakelijkheid. Drie weken geleden kreeg zij haar status en verviel de verzekering. Dat wist zij niet. Het noodhulpbureau vergoedt de schade. De hulpverlener zorgt dat zij direct een aansprakelijkheidsverzekering afsluit.
Er is bijna altijd sprake van multiproblematiek. Het noodhulpbureau beoordeelt altijd of er een ‘plan’ is voor structurele verbetering van de situatie.
Waarom een noodhulpbureau
- De hulp is snel en laagdrempelig. Via hulpverleners worden de moeilijkst bereikbare doelgroepen geholpen.
- SUN vult het gat dat gemeenten niet kunnen vullen, omdat zij gebonden zijn aan wet- en regelgeving (zie hoofdstuk 2 van de Werkwijzer Bijzondere Bijstand).
- De relatief kleine bijdragen werken als smeerolie voor de hulpverlening.
- De hulpverlener moet een ‘plan’ hebben voor een structurele aanpak van de problemen van het gezin. Er moet perspectief zijn.
- Elke euro verdient zich vele malen terug (lees: Eén probleemgezin kost overheid zeker 40.000 euro)
- Particuliere fondsen dragen bij aan het giftenbudget. Dat is een mooie aanvulling op de gemeentelijke budgetten voor armoedebestrijding en maatschappelijke ondersteuning.
- Ook lokale ondernemers kunnen bijdragen en zo hun maatschappelijke betrokkenheid tonen.
- Het noodhulpbureau signaleert problemen van individuen en lokale en landelijke trends en koppelt deze terug aan de gemeente.
- De uitvoeringskosten zijn laag. Er is meestal één betaalde kracht die de aanvragen beoordeelt en administratief afhandelt. Vaak is er ondersteuning door vrijwilligers. De onbezoldigde bestuursleden kijken mee met de beoordeling (vier-ogenprincipe) en bepalen het beleid van het noodhulpbureau.
- Een eigen – lokaal of regionaal – fonds kent de hulpverleners en het lokale armoedebeleid en kan beter dan landelijke fondsen de aanvragen beoordelen. Soms stelt een fonds een potje beschikbaar aan schuldhulpverlening of maatschappelijk werk voor kleine uitgaven die niet afzonderlijk verantwoord hoeven te worden.
Een SUN is een welkome samenwerkingspartner voor de gemeente en past uitstekend in het armoedebeleid. Het is gepast dat de gemeente in het bestuur vertegenwoordigd is en tenminste de uitvoeringskosten financiert. Maar de gemeente moet ook een gezonde afstand bewaren als het gaat om beleid en claimbeoordeling. Het Rijk wil niet dat gemeenten via een SUN de Participatiewet omzeilen, en fondsen en hulpverleners willen niet dat gemeenten de bijstand op SUN afwentelen. Zie hoofdstuk 4 van de Werkwijzer Bijzondere Bijstand.
Ruim 100 jaar
De voorloper van SUNNederland, het Koninklijk Nationaal Steuncomité, werd in 1914 opgericht door minister Treub en Koningin Wilhelmina. Lees op onze website meer over de geschiedenis of bestel het boekje 100 jaar noodhulp in Nederland 1914-2014. Op sheet 6 van deze presentatie zie je enkele voorbeelden van andere fondsen in het sociaal domein.
Ja, ik wil
Heeft jouw gemeente nog niet een SUN of iets wat er op lijkt? Of is de noodhulp te versnipperd? Hoe richt je een noodhulpbureau op? Ik kom graag langs om er meer over te vertellen! Mail me op info@martijnschut.eu.
Week tegen eenzaamheid
Het is deze week de Week tegen Eenzaamheid. Welke initiatieven zijn er voor eenzame ouderen? Sociaalweb selecteerde 8 inspirerende voorbeelden. Lees ook Integrale aanpak eenzaamheid én een kop koffie werken.
Beslagregister
Omdat mijn blog lang uit de lucht is geweest, heb ik nog wat gaten te vullen. O.a. met het ‘nieuws’ rond het beslagregister. Uiterlijk per 1 januari 2016 moeten alle gerechtsdeurwaarders aangesloten zijn bij het Centraal Digitaal Beslagregister. Hier moeten zij alle derdenbeslagen op periodieke betalingen, inclusief beslagen op toeslagen, aanmelden. In 2013 nam het Kabinet hiertoe het besluit. Het beslagregister is door de KBvG gebouwd, met subsidie van de ministeries van VenJ en SZW. Zie het persbericht over de start in december vorig jaar. Dit is een mooie eerste stap richting een systeem voor vroegsignalering en ter bewaking van de beslagvrije voet. Al jaren wordt gewerkt aan een nog breder schuldregister.
Kosten beschermingsbewind rijzen de pan uit
Onderzoek van Stimulansz (2014) laat zien dat steeds meer Nederlanders onder bewind worden gesteld. Het beroep op de bijzondere bijstand voor de kosten die hiermee samenhangen neemt eveneens enorm toe. Sommige gemeenten moeten nu tot zelfs 60% van hun totale uitgaven bijzondere bijstand uitgeven aan beschermingsbewind. In een brief roepen VNG en Divosa staatssecretaris Klijnsma nu op om snel met een oplossing te komen.
VNG en Divosa maken in de brief een aardige opsomming van de maatregelen die gemeenten zelf (kunnen) nemen:
- Preventie als onderdeel van schuldhulpverlening
- Beschermingsbewind als onderdeel van schuldhulpverlening
- Aanbieden van adequate voorliggende voorzieningen, zoals budgetbeheer, in plaats van beschermingsbewind
- Overleg en samenwerking, bijvoorbeeld met beschermingsbewindvoerders en kantonrechters
- Juridische maatregelen. De veranderingen door de Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap (1 januari 2014) geven gemeenten de mogelijkheid iets meer grip te krijgen op de zogenaamde ‘schuldenbewinden’. Gemeenten kunnen zelf verzoeken tot instelling en opheffing van beschermingsbewind indienen.
Binnenkort verschijnen de langverwachte uitkomsten van het verdiepend onderzoek onderbewindgestelden in opdracht van het Ministerie van SZW. Ik ben benieuwd naar de uitkomsten en de reactie van Klijnsma. Gisteren kwam het aan de orde in het Algemeen Overleg Armoede en Schulden, maar ik heb dat helaas niet helemaal kunnen volgen. Dus wellicht later meer hierover…
Compensatie zorgkosten in 2016
In aanvulling op mijn berichtgeving over de Miljoenennota 2016 hier een en ander over de zorgkosten (bewerkte versie van nieuwsbrief BS&F):
Voor 2016 raamt VWS de premie voor de basisverzekering op € 1.243 per jaar, een stijging van € 85 ten opzichte van 2015.- Het verplicht eigen risico* bedraagt in 2016 € 385, een toename met € 10. Het betreft een indexatie. VWS verwacht dat mensen gemiddeld € 240 van het verplicht eigen risico consumeren.
- Het basispakket van de basisverzekering wordt op een beperkt aantal punten aangepast. Zie nieuwsitem BS&F.
- Doordat premie en verplicht eigen risico stijgen, gaat ook de zorgtoeslag omhoog, zij het niet afdoende om volledig te compenseren. De gemiddelde zorgtoeslag per volwassene bedraagt in 2016 naar verwachting € 343 (2015: € 301). In 2015 hadden overigens 4,5 miljoen huishoudens recht op zorgtoeslag. Dat zijn er circa 500.000 minder dan in 2014.
- Het wetsvoorstel Wet verbetering wanbetalersmaatregelen ligt ter behandeling in de Eerste Kamer. Deze wet beoogt de instroom in de bestuursrechtelijke premieheffing bij wanbetaling te voorkomen en de uitstroom te bevorderen. In de nieuwe wet wordt het mogelijk om specifieke groepen aan te wijzen die onder voorwaarden uitstromen uit de wanbetalersregeling, te beginnen met bijstandsgerechtigden.
- Ook in 2016 hebben gemeenten na de afschaffing van Wtcg en CER de verantwoordelijkheid om meerkosten van chronisch zieken en gehandicapten te compenseren. Hiervoor ontvangen zij in 2016 € 266 miljoen (zie ook Budgetten armoedebeleid en schuldhulpverlening 2012 – 2019).
* Verontrustend bericht op NU.nl eerder deze week: ‘Ruim 8 procent verzekerden mijdt zorg vanwege eigen risico‘
Handreiking schuldhulpverlening in wijkteams
Zojuist verschenen: de zeer praktische handreiking ‘De eindjes aan elkaar knopen‘. Verplichte kost voor iedereen die zich met wijkteams bezighoudt!
Het geeft aan generalisten in wijkteams antwoord op praktische vragen als: Hoe beïnvloeden schulden het gedrag van mensen? Welke bevoegdheden hebben schuldeisers, incassobureaus en deurwaarders? Welke risico’s lopen klanten bij de diverse soorten schulden? Hoe is het stelsel van schuldhulpverlening ingericht? Hoe ga ik over schulden in gesprek en hoe motiveer ik de klant om zijn schulden echt aan te pakken? Welke voorzieningen kunnen klanten iets meer financiële ruimte bieden?
Wethouders, beleidsmedewerkers en generalisten vinden daarnaast in deze handreiking een toelichting op de verwevenheid van schuldenproblematiek met andere levensdomeinen. Ook wordt aan de hand van recent wetenschappelijk onderzoek uitgelegd hoe schulden het gedrag van mensen beïnvloeden.
Schuldhulp effectief?
‘Schuldhulpverlening schiet ernstig tekort’ kopten de kranten de afgelopen dagen. Zie bijvoorbeeld Binnenlands Bestuur, Gemeente.nu, Telegraaf en luister naar Radio 1. In de aanloop naar het Kamerdebat a.s. donderdag schrijft NVVK een reactie.
Controle is goed, vertrouwen is beter
Een interessante column in de Volkskrant vanmorgen. Over het ‘vertrouwensexperiment’ in Tilburg. Ze willen daar bijstandsgerechtigden hun vrijheid teruggeven. Geen verplichte sollicitaties meer, geen strafkorting, geen tegenprestaties. 46 andere gemeenten, waaronder ook Amsterdam, willen experimenteren met zo’n ‘basisinkomen’. Staatssecretaris Klijnsma buigt zich momenteel over experimenteervoorstellen. Maar misschien is het toch niet zo handig om dit een ‘basisinkomen’ te noemen. De oorspronkelijke gedachte daarbij is namelijk dat iedereen zo’n basisinkomen krijgt, dus ook mensen met een goed inkomen.
Vertrouwensexperimenten kunnen trouwens ook misgaan (!):
Kostendelersnorm
Op 1 januari 2015 is als artikel 22b van de Participatiewet de kostendelersnorm ingevoerd. Dat houdt in dat als iemand een woning deelt met meer volwassenen, de bijstandsuitkering daarop wordt aangepast. Hoe meer personen van 21 jaar of ouder in de woning, hoe lager de bijstandsuitkering. De gemeente gaat er dan van uit dat de bijstandsgerechtigde de woonkosten kan delen. Sinds 1 januari geldt de norm voor nieuwe aanvragers. Sinds 1 juli jl. geldt hij ook voor bijstandsgerechtigden die al in 2014 een uitkering ontvingen. Zie filmpje met uitleg.
De kostendelersnorm is de opvolger van de huishoudinkomenstoets en de huishouduitkeringstoets die allebei erg controversieel waren en het uiteindelijk niet overleefden in de WWB en Wet Werken naar Vermogen.
Ook de kostendelersnorm doet veel stof opwaaien. Zo wordt het door sommigen een ‘boete op solidariteit‘ genoemd. De kostendelersnorm geldt namelijk ook als iemand mantelzorg verleent. Maatschappelijke organisaties luiden de noodklok. Zij zien een verviervoudiging van het aantal mensen dat aanklopt bij de daklozenopvang. En wat als je een vluchteling uit Syrië wilt opvangen?
Overigens is de kostendelersnorm voor mensen met een AOW (dus de ouderen die relatief vaak mantelzorg nodig hebben) uitgesteld tot 1 januari 2018. De overheid wil de effecten hiervan eerst nog onderzoeken, zo staat in de Miljoenennota (p. 82). Maar minister Dijsselbloem verklapte afgelopen zaterdag dat deze ‘mantelzorgboete’ er zeer waarschijnlijk helemaal niet komt. Staatssecretaris Klijnsma is daar niet zo stellig over.
Amsterdam gaat het inkomstenverlies voor een aantal bijstandsgerechtigden compenseren. Voor de huishoudtoets bedachten we destijds ook compensatiemogelijkheden.
De geplande invoering van de kostendelersnorm in de beslagvrije voet per 1 juli jl. is niet door gegaan. Dat schreef staatssecretaris Klijnsma in een brief aan de Tweede Kamer. Gelukkig maar; de berekening van de beslagvrije voet is al complex genoeg. Maar daarover later meer…
Nabrander d.d. 6 oktober: Weg met de kostendelersnorm! – door Hans Nacinovic
Nabrander d.d. 9 oktober: Den Haag gaat in voorkomende gevallen het inkomen aanvullen met Bijzondere Bijstand.
Kopje koffie, deurwaarder?
Momenteel help ik Zoetermeer met de evaluatie van hun armoedebeleid. Ik werd geattendeerd op hun onlangs gemaakte filmpje. Daarmee willen ze Zoetermeerders informeren over voorzieningen. Maar ze willen ook mensen zover krijgen dat ze zelf stappen gaan ondernemen om hun situatie te verbeteren.
In het filmpje wordt verwezen naar www.zoetermeerwijzer.nl.
Utrecht presenteert nieuwe armoedeaanpak
Het veelkleurige college van de mooiste stad van Nederland presenteerde gisteren ‘Utrecht inclusief’: Utrechtse armoedeaanpak 2016 – 2019. In het nieuwe armoedebeleid wil de gemeente snel inspelen op ‘life events’ zoals scheiding of ontslag. “We willen geen algemene, structurele financiële ondersteuning bieden, maar gerichte, incidentele ondersteuning,” aldus het college in de plannen. Binnenkort wordt het in de raad besproken. Lees de eerste reacties.
Aanvullingen
- 18 september: Interview met wethouder
- 21 september: Gemeenteraad wil meer helderheid over life event budget.
- 28 september: Reactie Armoedecoalitie
- 28 oktober: Weinig enthousiasme over armoedebeleid tijdens raadsinformatieavond
Campagnemateriaal ter bestrijding stille armoede
Op zoek naar manieren om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan? Kijk eens op www.rechtomrondtekomen.nl van Cycloop Concept Creatie.
Over leven met schulden en overleven met schulden
Voor wie – net als ik – straks naar de promotie van Tamara Madern gaat, hierbij alvast een opwarmertje: ‘Schuldhulpverlening en wetenschap kunnen veel van elkaar leren’ (SPRANK 28aug). ‘Financieel gedrag kan leiden tot schulden, maar ook de oplossing heeft altijd te maken met financieel gedrag.’
Utrechts buurtteam bemoeit zich actief met schulddienstverlening
In Utrecht werken buurtteams en Werk en Inkomen sinds kort intensief samen voor een vroege aanpak van schulden. De bundeling van de generalistische aanpak van het buurtteam en de specialistische kennis van Werk en Inkomen lijkt effectief. En trekt inmiddels landelijk de aandacht. Lees het artikel Meer mensen eerder geholpen in SPRANK.
Eigen risico kun je meeverzekeren
In de SPRANK van 27 augustus een kort artikeltje over het meeverzekeren van het eigen risico in de collectieve zorgverzekering. En waarom dat goed is voor verzekerde en de gemeente (klik op het artikel als je het niet goed kunt lezen):
