Proef met basisinkomen in Finland zet mensen niet aan om te werken

Een proef in Finland met een basisinkomen voor 2000 werklozen heeft er niet toe geleid dat ze zijn gaan werken, lees ik op nos.nl. Volgens onderzoekers zijn de werklozen niet gemotiveerder om een baan te vinden en meer te verdienen. Wel voelen ze zich gelukkiger.

De proef begon twee jaar geleden. De werklozen, die willekeurig waren gekozen en niet mochten weigeren om mee te doen, kregen van de overheid elke maand € 560 waarvoor ze niets hoefden te doen en waarover ze geen belasting hoefden te betalen. Ook hielden ze de uitkering als ze binnen twee jaar een betaalde baan vonden.

De onderzoekers willen nog geen vergaande conclusies trekken, omdat alleen het eerste jaar (2017) van de proef uitgebreid is bekeken. De onderzoekers zeggen overigens niets over de besparingen die zijn gerealiseerd (minder handhaving, uitkeringsadministratie, etc.)

Ik ben benieuwd of het Realtime inkomensregister en flexibel uitkeringssysteem in Finland wel van de grond komt en succesvol is.

Afbeeldingsresultaat voor basisinkomen

In Nederland mogen gemeenten experimenteren met regelluwe bijstandsverlening. De eerste experimenten lopen eind 2019 af en worden dan geëvalueerd. Ik ben benieuwd wat daar uit komt!

Realtime inkomensregister en flexibel uitkeringssysteem

Afbeeldingsresultaat voor finlandIn een ingezonden brief in de Volkskrant (onderaan deze pagina) lees ik, dat in 2019 in Finland naar alle waarschijnlijkheid een realtime-inkomensregister wordt ingevoerd, dat het inkomen per maand registreert. Dat zou ook een nieuw, flexibel uitkeringssysteem mogelijk maken, dat beter aansluit bij de huidige realiteit van tijdelijke contracten en onregelmatige inkomsten. Zo’n systeem zou een nieuwe, verbeterde versie van het basisinkomen kunnen zijn. Dat moeten wij in Nederland toch ook kunnen? En dan meteen realtime toeslagen, kwijtschelding, schulden/betalingsregelingen, individuele inkomenstoeslag, kinderbijslag en overige inkomensondersteuning en belastingen regelen. Sluit aan op het maatwerkinkomen dat Eveline Meester voorstelde. En wellicht biedt de blockchain technologie, waar bijvoorbeeld Zuidhorn en Utrecht mee experimenteren, aanknopingspunten.

Volgend jaar op werkbezoek in Finland, stel ik voor.

Hobbels op weg naar inkomensondersteuning
Dat we het in Nederland lastig vinden om bestaanszekerheid te garanderen, concludeerde eerder deze week ook de Inspectie SZW in drie rapporten, waaronder het rapport Hobbels op weg naar inkomensondersteuning. De Inspectie heeft gekeken naar de uitvoering bij gemeenten. Lees voor een samenvatting de brief van Staatssecretaris Van Ark aan de Tweede Kamer of de reactie van Divosa of de samenvatting in het rapport zelf. De Inspectie ziet problemen in vier categorieën:

  1. Beperkte aandacht voor financiën en inkomensondersteuning
  2. Administratieve overbelasting
  3. Terughoudendheid bij de inwoners zelf
  4. Drempels in contact met toegangspoorten

Experimenten met de Participatiewet

Op 1 maart 2017 zijn het Tijdelijk besluit experimenten Participatiewet en de Tijdelijke regeling experimenten Participatiewet gepubliceerd. Deze traden op 1 april jl. in werking. Met het besluit maakt de regering het voor gemeenten mogelijk om te onderzoeken wat het beste werkt om mensen naar werk toe te leiden. In de regeling staat hoe gemeenten een verzoek kunnen indienen om te mogen experimenteren en hoe de toewijzing daarvan verloopt. De initiatiefgemeenten Groningen, Tilburg, Utrecht en Wageningen krijgen de gelegenheid om vanaf 1 april 2017 een verzoek in te dienen. Andere gemeenten kunnen vanaf 1 mei 2017 een verzoek indienen. Lees meer over aanvragen op rijksoverheid.nl.

Lees op mijn blog ook:

En op RTLZ: Terneuzen zet experiment basisinkomen door in aangepaste vorm (27 jan. 2017)

Afbeeldingsresultaat voor basisinkomen

Nieuwe beslagvrije voet pas in 2018

Inwerkingtreding van de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet is voorzien voor 2018, zo blijkt uit de Nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer. Voordat de wet in werking kan treden moet deze eerst nog langs de (nieuwe?) Tweede en de Eerste Kamer.

Geen basisinkomen maar maatwerkinkomen

Ik had het voornemen om iets te schrijven over het basisinkomen. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het bericht dat Terneuzen wil pionieren met ‘gratis geld’ voor inwoners en het bericht dat het kabinet dat niet zit zitten.

Afbeeldingsresultaat voor inkomen berekenenMaar oud-collega Evelien Meester schreef al het mooie artikel Geen basisinkomen maar maatwerkinkomen, waar ik graag integraal naar verwijs. ‘Maatwerkinkomen’, Dat is precies wat de naam zegt: een inkomen op maat voor iedereen. Geen aparte huur- en zorgtoeslag, uitkering voor werkloosheid of arbeidsongeschiktheid eventueel aangevuld met een Toeslagenwet of bijstand, etc. Dit scheelt heel veel armoede voor mensen die niet alle voorzieningen aanvragen uit onwetendheid of onkunde. Het scheelt heel veel onjuist gebruik van de regelingen, omdat één partij overzicht houdt over de financiële situatie van één gezin. En het scheelt in de uitvoeringslasten, omdat slechts één partij zich in de situatie van dit gezin hoeft te verdiepen en niet meerdere partijen zich hiermee bezig hoeven te houden. Dat is het basisinkomen 2.0: het maatwerkinkomen.

Uit het artikel ‘Rechten van burgers gewoon uitbetalen‘ dat ik in 2008 schreef met Ger Jaarsma (toen NVVK-voorzitter) in Sociaal Bestek:

We hebben in Nederland een oerwoud aan landelijke en gemeentelijke inkomensondersteunende regelingen. Het gevolg is dat de burger het overzicht over zijn financiën kwijt is geraakt. Er is een groot niet-gebruik. Ook is er onterecht gebruik van bijvoorbeeld toeslagen, die door de aanvrager terugbetaald moeten worden. Voor mensen met een laag inkomen is dat een groot probleem. Het inkomensbeleid is onstuurbaar geworden. In Nederland streven we naar herverdeling waarbij de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. We hebben een sociaal minimum vastgesteld waar niemand onder mag komen. Bovendien compenseren we de kosten die mensen in bepaalde situaties moeten maken, zoals ziektekosten, huur en de kosten van kinderen. Als er schulden zijn, hanteren we een beslagvrije voet of een ‘Vrij Te Laten Bedrag’. Op gemeentelijk niveau vullen we de laatste gaatjes met bijzondere bijstand en andere lokale regelingen. In ons streven naar het creëren van een optimaal en eerlijk inkomensniveau zijn we echter doorgeschoten. Er is een woud aan inkomensafhankelijke regelingen ontstaan. De landelijke rekenkamer kwam in een onderzoek uit op 72 regelingen, en daar zaten de meeste gemeentelijke regelingen nog niet eens bij. Hierdoor ontstaat een averechts effect. De mensen waarvoor de regelingen bedoeld zijn, raken de weg kwijt in dat woud.

Hoewel we het toen niet zo noemden, pleitten we toen eigenlijk al voor een soort maatwerkinkomen. Door gegevens van UWV, Belastingdienst en gemeenten te koppelen kun je direct toeslagen en vergoedingen uitbetalen en belastingen innen zonder dat mensen het moeten aanvragen.

Kabinet ziet basisinkomen niet zitten

Het kabinet wijst het idee van een onvoorwaardelijk basisinkomen af, zo schrijft Asscher in een brief aan de Tweede Kamer. ‘Het invoeren van een onvoorwaardelijk basisinkomen is geen realistische en economisch haalbare optie. Los van de kosten, neemt bij een hoog basisinkomen het arbeidsaanbod af en is bij een laag basisinkomen aanvullende inkomensondersteuning nodig. In het huidige sociale zekerheidsstelsel staat activering centraal en wordt inkomensondersteuning geboden aan specifieke groepen zodat zij kunnen voorzien in hun noodzakelijke kosten van bestaan. Een basisinkomen past niet bij de breed gedeelde politieke ambitie om de arbeidsparticipatie en werkgelegenheid te verhogen.’

Experimenten Participatiewet
Ondertussen staat het kabinet wel toe dat gemeenten gaan experimenteren met bijstandsverlening. Dat staat althans in een ontwerpbesluit dat – voor zover ik kan nagaan – nog niet definitief is vastgesteld. Het ontwerpbesluit ligt in de Eerste Kamer en gaat daarna naar de Raad van State (ik kan het niet vinden in de archieven). Klijnsma wil op 1 januari 2017 starten. lees meer op vng.nl. Lees op mijn blog ook Experimenteren met bijstand en schulden (14 okt. jl.).

Naschrift d.d. 2 jan. 2017: In de Verzamelbrief van SZW (29 dec. ’16) staat dat Klijnsma de ministeriële regeling die de experimenten regelt op 1 maart 2017 in werking wil laten treden. In de verzamelbrief (p.3 en bijlage 1) staat hoe geïnteresseerde gemeenten mee kunnen doen.

Experimenteren met bijstand en schulden…

… in de wijkteams. Om de effectiviteit van wijkteams te vergroten, starten dit najaar vernieuwende experimenten in vijf wijken in Eindhoven, Enschede, Leeuwarden, Utrecht en Zaanstad. De aanpak heeft als doel maatwerk mogelijk te maken in de vijf wijken met:

  • Een brede geldstroom voor maatwerk en integrale ondersteuning: in plaats van aparte gelden voor Wmo 2015, jeugdhulp, participatie, bijzondere bijstand, schuldhulpverlening en armoedebestrijding.
  • Meer handelingsruimte voor het wijkteam en vermindering van de regeldruk.
  • Versterken competenties sociaal werkers.
  • Beschermingsbewind onder regie van de gemeente.
  • Betere aanpak van schulden door preventie, afspraken maken in situaties waar grote problemen dreigen en het instellen van ‘Teams foutherstel’.

De basis voor de experimenten is een analyse van 100 wijkteamcasussen van de vijf steden. Daaruit blijkt dat wijkteams meer slagkracht nodig hebben om kwetsbare huishoudens goed en snel te kunnen ondersteunen. In de publicatie ‘Doen wat nodig is’ die deze week is gepresenteerd op een landelijke bijeenkomst van City Deal Inclusieve Stad, Initiate en VNG, het G32-stedennetwerk en Platform31, staat de analyse van de casuïstiek en de contouren van de experimenten beschreven. Verplichte kost als je met maatwerk(budget) in je wijkteams aan de slag wilt.

…in de Participatiewet. Vrijdag 30 september stuurde staatssecretaris Klijnsma het Ontwerpbesluit Experimenten Participatiewet naar de Eerste en Tweede Kamer. Ze wil liefst per 1 januari 2017 starten met de experimenten. Lees ook Basisinkomen en regelarme bijstand.

Vorige week gaf ik bij de Inspectie SZW de presentatie Creatief met bijstand en schulden.

Basisinkomen en regelarme bijstand

Gemeenten die willen experimenteren met de regels rondom de bijstand, zijn weer een stapje dichterbij hun doel. Of eigenlijk twee. Staatssecretaris Klijnsma laat een wetenschappelijk kader opstellen voor de experimenten én ze wil nog voor het zomerreces een Amvb voorbereiden, zo schrijft zij in een brief aan de Tweede Kamer.

Al in november 2015 werd een motie aangenomen waarin de regering werd verzocht gemeenten de ruimte te geven om te experimenteren.

De gemeenten Groningen, Tilburg, Utrecht en Wageningen hebben een voortrekkersrol. Deze vier zijn al langer bezig met het opzetten van experimenten om te kijken wat de effecten zijn van het versoepelen van bijvoorbeeld de regels rondom bijverdienen in de bijstand of rondom handhaving. Maar ook andere gemeenten mogen straks binnen de gestelde kaders gaan experimenteren!

Nee, geen basisinkomen

Hoeveel ruimte gemeenten krijgen, weet ik nog niet. Dat staat ook niet in de brief van Klijnsma. Maar ik denk dat deze beperkt zal zijn. Het zal in ieder geval geen ‘basisinkomen’ zijn, hoe graag sommigen daarmee ook zouden willen experimenteren. Bij een basisinkomen is het idee dat iedereen – dus ook niet-bijstandsgerechtigden – een basisinkomen krijgt.

In Finland hebben ze de invoering van een basisinkomen serieus overwogen (€800 per inwoner), maar uiteindelijk op de lange baan geschoven. Maar ze doen nog wel mee met een onderzoek naar invoering van een wereldwijd basisinkomen (!).

Campagneactie van de voorstanders van een basisinkomen in Zwitserland (foto: Reuters)

Zwitserland heeft zelfs gisteren nog gestemd over invoering van een basisinkomen. Niet een beetje experimenteren met een regeltje meer of minder, nee, echt een basisinkomen. Maar uiteindelijk vond ruim driekwart van de Zwitsers dat toch niet zo’n goed idee.

Meer lezen over basisinkomen:

Gemeenten mogen experimenteren met minder plichten en meer bijverdienmogelijkheden rond bijstand

Dat is één van de uitkomsten van de stemming gisteren in de Tweede Kamer over moties die waren ingediend bij het Algemeen Overleg over armoede- en schuldenbeleid op 24 september jl. Lees het verslag van dat AO.

Vier moties zijn aangenomen:

  1. StemmingMotie van het lid Karabulut de hoogte van de beslagvrije voet – Deze motie verzoekt de regering, bij de uitwerking van de wetgeving rond beslagvrije voet te onderzoeken of de hoogte van de beslagvrije voet een solide bodem voldoende garandeert.
  2. Gewijzigde motie van het lid Voortman c.s. – Deze motie vraagt om mogelijkheden om te experimenteren met de Participatiewet door minder verplichtingen op te leggen en meer bijverdienmogelijkheden te creëren. Dit geeft de betreffende gemeenten ruimte om te experimenteren met iets wat lijkt op het basisinkomen;
  3. Gewijzigde motie van de leden Voortman en Yücel – Deze motie verzoekt de regering, gemeenten te stimuleren om samen met de Coalitie Van de Straat integrale werkwijzen voor schuldhulpverlening voor jongeren op te zetten, door praktijkvoorbeelden te verspreiden en pilots te starten dan wel te faciliteren;
  4. Motie van het lid Yücel over signaleren van armoede en schulden als onderdeel van het takenpakket van wijkteams – Deze motie verzoekt de regering om te stimuleren dat het signaleren van armoede en schulden een integraal onderdeel wordt van het takenpakket van wijkteams.

Eén motie is aangehouden, een andere verworpen:

Controle is goed, vertrouwen is beter

Een interessante column in de Volkskrant vanmorgen. Over het ‘vertrouwensexperiment’ in Tilburg. Ze willen daar bijstandsgerechtigden hun vrijheid teruggeven. Geen verplichte sollicitaties meer, geen strafkorting, geen tegenprestaties. 46 andere gemeenten, waaronder ook Amsterdam, willen experimenteren met zo’n ‘basisinkomen’. Staatssecretaris Klijnsma buigt zich momenteel over experimenteervoorstellen. Maar misschien is het toch niet zo handig om dit een ‘basisinkomen’ te noemen. De oorspronkelijke gedachte daarbij is namelijk dat iedereen zo’n basisinkomen krijgt, dus ook mensen met een goed inkomen.

Vertrouwensexperimenten kunnen trouwens ook misgaan (!):

Re-integratie bodemloze put

Vorige week was ik bij het geslaagde Jaarcongres Schuldhulpverlening & Armoede van Divosa en HOEZO!. Bekijk alle presentaties waaronder die van mij en Ger Heijers over Noodhulpbureaus.

Rutger Bregman (bekend van o.a. het boek Gratis geld voor iedereen) brak er een lans voor het basisinkomen. Ik ga de discussie over het basisinkomen de komende tijd met meer aandacht volgen en heb daarom alvast een nieuwe rubriek aangemaakt (zie onderwerpen in de zijbalk). Bregman benadrukte ook nog maar eens dat het rendement op re-integratie inspanningen vrijwel nihil is, bijvoorbeeld door het Lock-in effect: als mensen in een traject zitten, spannen zij zich minder in om een baan te vinden. Met de besparing op re-integratie kunnen we deels het basisinkomen financieren. Het ministerie van SZW presenteerde vorig jaar een enigszins hoopgevend SEO-onderzoek waaruit blijkt, dat de lange termijn effecten van re-integratie groter zijn dan de korte termijn effecten. Maar o.a. de directeur van datzelfde SEO en hoogleraar Jouke van Dijk lieten er tijdens het voorjaarscongres van Divosa geen twijfel over bestaan: re-integratie kost meer geld dan het oplevert.

Maar in België zitten ze met hetzelfde probleem, hoor. Echt even kijken:

Basisinkomen, zomerzotheid?

Er is de laatste tijd weer veel aandacht voor het basisinkomen. Vooral het initiatief in Utrecht trekt de aandacht en in de diverse media woedt er een levendige discussie.  Utrecht zoekt 250 mensen om deel te nemen aan een experiment. Terwijl de wethouder op de radio uitlegt wat hij wil en Divosa zich voorstander van een experiment verklaart, legt de VVD in Utrecht uit waarom ze het niets vinden. In Tilburg, waar ook plannen bestaan voor het basisinkomen, stelt de JOVD voor om bij invoering studenten maar gratis bier te gaan verstrekken. De onderbouwing van de tegenstanders lijkt behoorlijk uitgewerkt te worden. Hier worden vier redenen gegeven waarom het basisinkomen een slecht idee is. En oud PvdA politici Vermeend en van de Ploeg noemen het zelfs de zomerzotheid. In de Telegraaf is een discussie over het onderwerp gestart. Gelet op de reacties vinden de lezers het maar niets.

(Met dank aan collega Frans Kuiper uit wiens nieuwsbrief ik vrijelijk geleend heb)