Relatief weinig armoede in Nederland

Minister Donner beantwoordt in deze brief vragen van Kamerlid Kant over de film De Onrendabelen en het boek Niemandsland van Marcel van Dam. Het is een vrij uitgebreid antwoord en vooral interessant als je wat achtergrondinformatie wilt hebben over de aard en omvang van armoede in Nederland en Europa. In de brief wordt ook een relatie gelegd tussen armoede en gezondheid, criminaliteit en kansen in het onderwijs.

Donner bestrijdt dat er in Nederland vergeleken met andere Europese landen relatief veel armoede is. Ik ben dat wel met hem eens. Overigens is het meten van armoede wel lastig. De door de EU gehanteerde indicator (aandeel huishoudens met inkomen onder 60% van het mediane inkomen) is vrij waardeloos. Die meet vooral de inkomensverdeling. Het CBS en SCP hebben voor NL een betere indicator bedacht op basis van referentiebudgetten van het Nibud. Deze methode zou eigenlijk in heel Europa moeten worden geïntroduceerd. Het sterke van de indicator is dat er niet alleen wordt gekeken naar het inkomen, maar ook naar de (noodzakelijke) uitgaven. Wil je je er echt in verdiepen, lees dan het proefschrift van Cok Vrooman (onderzoeker SCP). Zijn pleidooi voor vervanging van de Europese armoedeindicatoren tijdens een congres in Wenen in oktober jl. werd door vertegenwoordigers van Europese landen heel positief ontvangen.

Curatele

Modus Vivendi schrijft in haar nieuwsbrief een verhelderend artikel over curatele; over de combinatie met de Wsnp en de hoeveelheid werkzaamheden die een curatele dossier vergt tijdens de Wsnp in vergelijking tot de werkzaamheden in reguliere niet-curatele dossiers.

Sommige meerderjarigen zijn, als gevolg van een handicap of stoornis, niet in staat hun eigen belangen te beschermen. Het Nederlandse recht kent hiervoor een drietal maatregelen: curatele, meerderjarigenbewind en mentorschap. Curatele is hierbij de zwaarste maatregel. Beschermingsbewind en mentorschap zijn minder zware en meer specifieke, dat wil zeggen op  de oorzakelijkheid gerichte, maatregelen; zij zijn daarmee ook meer proportioneel in hun inperking van de bevoegdheden van de betreffende meerderjarigen. Mentorschap richt zich specifiek op belangen van niet-vermogensrechtelijke aard. Bewindvoerderschap richt zich op belangen van vermogensrechtelijke aard. Curatele kan zich richten op beide en heeft daarnaast op familierechtelijk en vermogensrechtelijk gebied uitgebreidere gevolgen. Er bestaan drie gronden waarop een meerderjarige onder curatele kan worden gesteld: wegens een geestelijke stoornis, wegens verkwisting en wegens drankmisbruik.

Conclusies:

  • Onder curatelestellingen komen slechts gering voor in de Wsnp. De curatelestellingen die voorkomen kenmerken zich in het overwegende aantal van de dossiers wel door een toepassingsgrond die ligt in verkwisting of drankmisbruik. Deze toepassingsgronden komen slechts gering voor als toepassingsgrond voor ondercuratelestellingen.
  • Curateles die van kracht zijn ten tijde van of voorafgaand aan de Wsnp worden in overwegende mate positief afgesloten.
  • Schuldsaneringen waarin tevens sprake is van een ondercuratelestelling vergen meer inspanningen van de bewindvoerder dan dossiers waarin daarvan geen sprake is. Een navenante verhoging met de vergoeding lijkt daarom niet onredelijk.

Lees ook Stroomlijning van curatele, beschermingsbewind en mentorschap.

Wanbetalers zorgverzekering

Verhoudingsgewijs zijn allochtonen ruim 3 keer zo vaak wanbetaler als autochtonen. Dit blijkt uit cijfers van het CBS. Het aandeel wanbetalers onder de verschillende herkomstgroeperingen loopt sterk uiteen: van 1,6 procent onder de autochtonen tot 16,1 procent onder Antillianen en Arubanen.
Op 1 september 2009 waren er 304 duizend wanbetalers voor de Zorgverzekeringswet, een stijging van 60 procent ten opzichte van de eerste meting van het aantal wanbetalers eind 2006. Toen lag het aantal wanbetalers nog op 190 duizend personen. De stijging van het aantal wanbetalers in deze periode is vooral te zien bij mannen en allochtonen. Ruim 86 duizend personen staan al bijna 4 jaar te boek als wanbetaler.

Eigen bijdrage schuldhulpverlening

Ik hoor de laatste tijd steeds meer van gemeenten, dat zij een eigen bijdrage willen gaan vragen voor schuldhulpverlening. Dat heeft vast te maken met de wet gemeentelijke schuldhulpverlening die in aantocht is. In de Wet op het consumentenkrediet (art. 47) is een verbod op schuldbemiddeling tegen betaling opgenomen. Maar in artikel 48 is voor een aantal partijen een uitzondering gemaakt:

1. Gemeenten, gemeentelijke kredietbanken of andere door gemeenten gehouden instellingen, die zich krachtens hun doelstelling met schuldbemiddeling bezighouden;
2. Advocaten, curatoren en bewindvoerders ingevolge de Faillissementswet aangesteld, notarissen, deurwaarders, registeraccountants en accountants-administratieconsulenten.
Het Tijdelijk Vrijstellingsbesluit Schuldbemiddelaars voegt daar een aantal partijen aan toe.

Modus Vivendi pleit er overigens voor om deze vrijstelling te verruimen.

 Ik geloof dat de eigen bijdrage is vastgesteld op 9% van het aflosbedrag, met een maximum van 50 euro per maand.

Budgetwinkel

Vanmiddag vond in de Tweede Kamer een Algemeen Overleg plaats over het onderwerp schuldhulpverlening. Het Reformatorisch Dagblad kwam – voor zover ik kan nagaan – als eerste met een kort verslag.

Klijnsma heeft tijdens het AO gezegd positief te staan tegenover het idee van D66–Kamerlid Koser Kaya om in wijken, dichterbij mensen thuis, via een zogenoemd budgetloket of –winkel hulp te bieden bij financiële problemen. Maar het is volgens de staatssecretaris niet aan het kabinet om dit landelijk uit te rollen. Het ontwikkelen van dergelijke initiatieven is in haar ogen een zaak van gemeenten.

Dit is inderdaad een interessant initiatief. Een jaar of twee geleden hebben we met het Nibud een soort van format bedacht voor de budgetwinkel. In een aantal gemeenten hebben we onderdelen van een dergelijke winkel geïmplementeerd. Misschien goed om dit idee weer wat meer onder de aandacht te brengen.

Ik kijk uit naar nog meer verslagen en reacties naar aanleiding van het AO van vandaag.

Financieel loket voor Rijksambtenaren

Rijksambtenaren kunnen sinds kort bij het financieel loket terecht als zij vragen hebben over hun persoonlijke financiële situatie. Hierbij valt te denken aan hulp bij budgetteren (budgetbegeleiding), maar ook aan hulp bij schulden (financiële hulpverlening). Deze vragen kunnen namelijk een grote invloed hebben op het dagelijks functioneren van medewerkers. Lees meer. Eerder deze week las ik dat geldnood chantabel maakt…

Vraagtekens bij moratorium

Voor een succesvol schuldhulptraject is een moratorium meestal helemaal niet nodig. ‘In tachtig tot negentig procent van de gevallen kunnen we het ook zonder moratorium wel af’, zegt voorzitter Ger Jaarsma van de NVVK vandaag in Binnenlands Bestuur. De NVVK voorziet vooral veel overbodige bureaucratie. ‘Jaarlijks beginnen zo’n zestigduizend mensen met een schuldhulptraject. Met een moratorium zullen die allemaal naar de rechtbank moeten.’ De NVVK wil ook wel dat de mogelijkheid tot een moratorium in de wet wordt opgenomen, maar niet als standaard instrument. Jaarsma pleit voor een selectief gebruik. ‘Het kan goed werken als stok achter de deur, alleen in die gevallen dat we er onderling niet uitkomen. Als dezelfde schuldeiser bijvoorbeeld standaard een schikking weigert en we stappen keer op keer naar de rechter voor een moratorium dan komt de boodschap wel over.’

Gisteren in Trouw werd daarnaast ook het argument aangevoerd dat schuldeisers werken als stok achter de deur. Sommigen steken hun kop in het zand. Schuldeisers moeten slechts bij hoge uitzondering in de wacht worden gezet. Ook schuldeisers hebben rechten, benadrukt de NVVK. Tegenover hen zou het niet eerlijk zijn als schuldenaren als gevolg van het moratorium achterover kunnen gaan zitten en geen prikkel meer hebben. NVVK-directeur Yvon van Houdt wijst erop dat het vaak gaat om kleinere schuldeisers, zoals meubelleveranciers, die door een moratorium op afstand worden gezet. „De schulden van klanten betalen ze uit eigen zak.”

Brief Klijnsma over schuldhulpverlening

Vandaag heeft staatssecretaris Klijnsma een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin ze de Kamer informeert over een aantal ontwikkelingen rond schuldhulpverlening. De onderwerpen moratorium en jongeren licht ik er even uit:

Moratorium
Het onderzoek naar de vraag of en zo ja hoe een breed wettelijk moratorium in het kader van de minnelijke schuldhulpverlening vormgegeven kan worden, zal uiterlijk 1 juli 2010 worden afgerond.

Los van de eventuele totstandkoming van een breed wettelijk moratorium vindt het Kabinet het van belang dat de uitvoerende partijen op het terrein van de schuldhulpverlening tot een afspraak komen over een afkoelingsperiode. Dit is voor het kabinet aanleiding de VNG en de schuldeisers op te roepen om op korte termijn een breed convenant te sluiten over een afkoelingsperiode in de minnelijke schuldhulpverlening. Naast de instelling van een afkoelingsperiode kunnen in een dergelijk convenant ook zaken aan de orde komen als de kwaliteit van de schuldhulpverlening, de lengte van de afkoelingsperiode, noodzakelijke informatie-uitwisseling tussen schuldhulpverlening en schuldeisers, de reactietermijn over en weer en wanneer de afkoelingsperiode al dan niet ingezet kan worden.

De KBvG stelt voor om tot een afkoelingsperiode in het minnelijk traject te komen. Essentiële onderdelen van het alternatief van de KBvG voor een breed wettelijk moratorium zijn:

  1. Het via de gerechtsdeurwaarders en op basis van afspraken overcommunicatie en doorlooptijden en (zo mogelijk geautomatiseerd) uitwisselen van informatie tussen schuldeisers en de schuldhulpverlening. Het aldus realiseren van een afkoelingsperiode, waarbinnen de schuldhulpverlening kan inventariseren en beoordelen en de gerechtsdeurwaarder de hem bekende vorderingen op betrokkene kan aanmelden bij de schuldhulpverlening;
  2. Het in overleg tussen gerechtsdeurwaarder en opdrachtgever niet ondernemen van kostenverhogende invorderingsactiviteiten tijdens deze afkoelingsperiode.

De hierboven genoemde onderdelen van het alternatief van de KBvG zijn naar de mening van Klijnsma ook essentiële onderdelen (wellicht in aangepaste vorm) van het door haar nagestreefde brede convenant over een afkoelingsperiode tussen gemeenten en de belangrijkste schuldeisers.

Jongeren
Een van overheidswege voorgeschreven regeling over de wijze waarop een schuldhulpverleningstraject moet worden ingevuld zoals de PvdA voorstelt, vindt Klijnsma geen goed idee. Dat neemt echter niet weg dat zij wel positief is over het initiatief van de gemeente Nijmegen “Nu verlossen, later aflossen”, dat in het aanvalsplan is vermeld. De gemeente Nijmegen neemt de schulden via een saneringskrediet tijdelijk over, waardoor de jongere zijn opleiding kan afmaken en hij de schuld bij het vinden van een baan alsnog kan aflossen.

Over het onderwijs: Het samenstellen van lesprogramma’s is de eigen verantwoordelijkheid van de scholen. Desondanks laat CentiQ ook een aantal pilots op VMBO en HAVO/VWOscholen uitvoeren waarin gekeken wordt wat de meest effectieve en leuke manier is om financiële educatie in te bedden in bestaande vakken zoals rekenen, economie en maatschappijleer. Na die pilots komt er een handreiking voor scholen op grond waarvan scholen financiële educatie gemakkelijker kunnen inpassen in het bestaande onderwijs.

CentiQ is voornemens in februari van volgend jaar een nieuwe jongerencampagne te starten die de jongere gaat helpen slimme financiële keuzes te maken. Het eerste thema is mobiele telefonie.

Prepaid energie

De gemeente Almere wil er alles aan doen om te voorkomen dat deze winter opnieuw Almeerse gezinnen worden afgesloten van elektriciteit en warmte. Daarom start in Almere een pilot met prepaid energiemeters. Lees meer.

In Rotterdam is daar al mee geëxperimenteerd. Een medewerker van de schuldhulpverlener heeft als ‘pilot’ zelf een prepaidmeter in huis gehaald. Op zijn weblog lees je over zijn ervaringen.

Maatschappelijk rendement gemeten

In 2007 werd al eens berekend wat het maatschappelijk rendement is van integrale schuldhulpverlening. De Volkskredietbank voor Noordoost-Groningen, de Stichting Welzijn Delfzijl en de Maatschappelijke Dienstverlening Oldambt schreven daarover deze notitie.

Stichting Leergeld Nederland heeft recent in kaart laten brengen wat het maatschappelijk rendement is van hun investeringen. Uit het rapport blijkt dat elke in Leergeld geïnvesteerde euro de maatschappij tenminste 1,57 euro oplevert. Hierbij kun je denken aan kostenbesparingen van de overheid met betrekking tot het verbeteren van de lichamelijke gezondheid, betere benutting van onderwijsbudgetten en minder uitkeringsafhankelijkheid.

Rapport (pdf)
Samenvatting (pdf)

Honderdduizenden in de problemen door toeslagfouten

De Wet Awir die toeslagen zoals de Huurtoeslag en Zorgtoeslag regelt, schiet ernstig tekort. Er gaat teveel (40%) fout bij het verstrekken van toeslagen. Voor mensen met een minimuminkomen is dat een ramp. Zij komen door forse Awir-schulden of Awir-tekorten onder het bestaansminimum terecht. De Wet Awir wordt door het kabinet geëvalueerd. De Landelijke Organisatie van Sociaal Raadslieden heeft een eigen evaluatie gemaakt en vindt dat de belastingdienst formulieren vooraf moet invullen, dat voor mensen met een minimuminkomen de maximale toeslag gegarandeerd moet worden en dat het rondpompen van geld via de zorgtoeslag moet worden afgeschaft.

Een paar schokkende cijfers:

  • 440.000 huishoudens worstelden in 2007 met 313 miljoen euro aan te weinig uitgekeerde huurtoeslag of een terugvordering wegens teveel ontvangen huurtoeslag;
  • Er werd 262 miljoen euro teruggevorderd, en 51 miljoen nabetaald (bedragen onder de 100 euro zijn niet meegerekend);
  • 40% van de 1,2 miljoen mensen die recht hadden op huurtoeslag, kregen veel te weinig voorschot of moesten achteraf veel terugbetalen.
  • In 120.000 huishoudens ontstond een schuld van 1000 euro of meer.
  • In 72.000 huishoudens kreeg men tussen de 500-1000 euro te weinig; Forse bedragen als je van een minimuminkomen leeft. Hetzelfde doet zich voor bij de zorgtoeslag en de kinderopvangtoeslag.
  • Uit cijfers over 2007 blijkt dat van de 5,3 miljoen mensen die zorgtoeslag ontvingen 31% minimaal 100 euro te veel of te weinig heeft ontvangen;
  • Van de 0,3 miljoen huishoudens die recht hebben op kinderopvangtoeslag ontving 48% minimaal 100 euro te veel of te weinig. De helft kreeg te weinig en de andere helft te veel.
  • De nu bekende gegevens over 2008 wijzen in een zelfde richting. 

Dit is natuurlijk iets dat landelijk moet worden opgepakt. Lokaal kun je zorgen voor goede voorlichting en hulp bij thuisadministratie. NB. aanstaande donderdagmiddag is er in Amsterdam een gratis bijeenkomst over het opzetten van formulierenbrigades.

VNG wil moratorium, LIS en financiële middelen

In een brief aan de Tweede Kamer (d.d. 8 dec.) benoemt de VNG met betrekking tot het wetsvoorstel voor gemeetelijke schuldhulpverlening drie punten waar zij zich me zorgen over maken:

1. Wij hopen dat er een Landelijk Informatiesysteem Schulden (LIS) komt. Registratie in een dergelijk systeem kan overkreditering en daarmee problematische schulden voorkomen.
2. Wij hopen dat er naast de tijdelijke financiële middelen die zijn toegekend tot en met 2011 ook structureel budget beschikbaar gesteld wordt.
3. Wij zijn voorstander van een wettelijk moratorium (het tijdelijk opschorten van incasso-activiteiten door schuldeisers). Een moratorium kan de noodzakelijke rust creëren om tot een goede schuldregeling te komen.

Oerwoud van inkomensregelingen

In het Algemeen Overleg over Armoede op 9 september jl. heeft Kamerlid Spekman, gesteund door de kamerleden Ortega-Martijn en Pieper, aan de staatssecretaris van SZW gevraagd om meer inzicht in de samenhang van inkomensregelingen te geven. Hierbij heeft Spekman aangegeven te willen weten welke regelingen er allemaal zijn, hoe ze onderling uitpakken en hoe het stelsel van inkomensregelingen simpeler en rechtvaardiger zou kunnen.  Met deze brief (d.d. 8 dec. ) voldoet Klijnsma aan dit verzoek. Bijlagen bij deze brief:

  1. Overzichtstabel inkomensregelingen;
  2. Illustratie van mate van overlap in doelgroepen.

NB. Op www.berekenuwrecht.nl is het recht op alle inkomensregelingen te berekenen! Berekenuwrecht is bedoeld om de burger inzicht te geven in het oerwoud van regelingen.

Prijs voor beste armoedebeleid

Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken) beloont volgend jaar de gemeente met het beste armoedebeleid met een prijs van 25.000 euro. Volgens Klijnsma blijft nog vaak bij gemeenten geld op de plank liggen dat is bedoeld om armoede te bestrijden. Veel burgers die recht hebben op hulp, zoals bijzondere bijstand en kwijtschelding van lokale belastingen, vragen dit uit onwetendheid of schaamte niet aan. Klijnsma hoopt met de geldprijs vooral gemeenten te stimuleren een beter armoedebeleid te ontwikkelen, dat ook kan worden gebruikt in andere plaatsen. De prijs is eenmalig en wordt volgend jaar toegekend, omdat 2010 het Europees jaar tegen de armoede en sociale uitsluiting is. Klijnsma meldde dit vandaag tijdens een bijeenkomst in Nieuwspoort. De bijeenkomst was een initiatief van de G32.

Armoedecoalitie
Verder zei Klijnsma dat ze ook een zogenoemde Armoedecoalitie van gemeenten instelt om te bekijken hoe „ook in tijden van economische crisis” een impuls gegeven kan worden om mensen die in armoede zitten, te helpen en werklozen te activeren. Uiterlijk 1 mei hoopt ze daarover meer duidelijkheid te hebben.

Korte films armoedebeleid
De staatssecretaris kondigde de stimuleringsprijs vanmiddag aan tijdens de première van een aantal korte fims van gemeenten over hun armoedebeleid. Ik kreeg een dvd mee met daarop de films. Deze staan binnenkort op internet. Het project ‘Super Sociaal‘ van de gemeente Helmond werd door de aanwezigen verkozen tot meest innovatieve project. Het gaat om een supermarkt waar minima goedkoop of zelfs gratis kunnen winkelen. Een deel van de supermarktmedewerkers werkt er bovendien in het kader van een re-integratietraject.

Looncessie door gemeente?

Een interessante gedachte die ik deze week besprak met Rob de Vos van de gemeente Amsterdam bij een bijeenkomst van de Stichting Samenwerking voor Urgente Noden in Amsterdam:

Kan de gemeente door (in navolging van bijvoorbeeld enkele grote kredietverstrekkers) zelf een looncessie toe te passen, bewerkstelligen dat er de facto een moratorium ontstaat?

NB. ik ben nog steeds op zoek naar mooie varianten en alternatieven voor het moratorium.

Brief aan wanbetalers zorgpremie

Vandaag gehoord tijdens een bijeenkomst van Divosa en BS&F over de bronheffing voor wanbetalers van de ziektekostenverzekering: Utrecht stuurde in november jl. naar verzekerden met een betalingsachterstand een brief met informatie over de acties die de verzekerde kan ondernemen om grotere problemen te voorkomen. De verzekeraar leverde de adressen. Ik heb de brief meteen opgevraagd. Download hem hier. Met dank aan Menno Otger van de gemeente Utrecht.

Aantal huishoudens met kans op armoede in 2008 toegenomen

Het aantal Nederlandse huishoudens met kans op armoede is in 2008 is toegenomen. Leefde in 2007 nog 7,6 procent van de huishoudens onder de lage-inkomensgrens, in 2008 was dat percentage gestegen naar acht procent, zo’n 545.000 mensen. Het risico op armoede is het grootst bij eenoudergezinnen (29% onder de lage-inkomensgrens) en niet-westerse allochtonen (25%). Dit blijkt uit het onderzoek Lage inkomens, kans op armoede en uitsluiting 2009 dat het CBS vandaag publiceerde.

Ook blijkt dat mensen met lage inkomens relatief hoge vaste lasten (huur, water, energie, verzekeringen) hebben en vaker schulden moeten maken. Ook zijn er relatief veel minderjarige kinderen met kans op armoede. Afname op langere termijn Over de langere termijn is het risico op armoede afgenomen. Ten opzichte van het midden van de jaren negentig is het aandeel huishoudens met een laag inkomen bijna gehalveerd. Het aandeel van de huishoudens dat ten minste vier jaar achtereen kans op armoede liep, is in 2008 gelijk gebleven, namelijk 2,8 procent volgens de lage-inkomensgrens.

Projectenparade

Op 20 januari vindt de jaarlijkse Projectenparade plaats. Daar presenteren zich circa 40 innovatieve projecten van gemeenten en overige organisaties aan het publiek. Het gaat daarbij om initiatieven die opvallen vanwege een vernieuwend karakter. De thema’s van 2010 zijn: participatie & activering, armoede & schulden, welzijn & gezondheid en kwaliteit & bedrijfsvoering. Stimulansz-Abonnees betalen voor deelname € 95,00. Niet-abonnees betalen € 115,00. Klik hier voor meer informatie.
Bovendien kun je aansluitend ’s middags kennismaken met het platform schuldhulpverlening.

Bijeenkomst formulierenbrigades

Op donderdag 17 december a.s. wordt in Utrecht nog één bijeenkomst over formulierenbrigades gehouden. Enthousiaste vertegenwoordigers uit Rotterdam, Arnhem en Leeuwarden vertellen over het opzetten van formulierenbrigades, de mogelijke vormen, de werkwijzen en doelen en het bereik van de doelgroep. Deelname is gratis. Lees meer.

Flatscreens en dure zwemspullen voor minima

Vorige maand wijdde het Groningse VVD-raadslid Joost van Keulen zijn weblog aan een minimaregeling van SP-wethouder Peter Verschuren, waarbij bijstandgerechtigden een korting van 450 euro konden krijgen op een flatscreen. Van Keulen vond dit een beetje te gek, maar het onbedoelde effect van zijn weblog is dat de aanvragen zijn vertwintigvoudigd. Bron: Binnenlandse Bestuur. Vorig jaar was dit ook al nieuws in Groningen.

En vandaag ook in het nieuws: “Woede over 150 euro voor zwemspullen minima” (Telegraaf). De Haagse zwemvereniging ZCR weigert mee te werken aan de gemeentelijke regeling die ervoor zorgt dat Haagse gezinnen met een laag inkomen gratis zwemspullen zoals zwembroeken, zwemtassen en badslippers krijgen voor de zwemles.

Thuisadministratie voor mensen met verstandelijke beperking

Steeds meer mensen met een verstandelijke beperking hebben te maken met financiële problemen. Daarom start in Zwolle een speciaal project om deze doelgroep te helpen met geld om te gaan. ‘We nemen niet de schulden over, want daar leren ze niets van.’ Lees meer.

@ Op 17 december vindt een gratis informatiebijeenkomst plaats over het opzetten formulierenbrigades. Morgen staat daarover meer info op www.stimulansz.nl/bijeenkomsten.

Casemanager+ bestrijdt armoede

In het Viaanse project Hand in Hand gaat het om het versterken van de samenwerking tussen de gemeente, professionele organisaties en maatschappelijke groeperingen om armoede te bestrijden. Jeugd en gezin hebben daarbij specifieke aandacht. In het evaluatieverslag wordt de balans opgemaakt van de ervaringen en resultaten tot nu toe.

Eén van de onderdelen van het project is de introductie van een ‘casemanager+’. De casemanager + is vanuit de gemeente een belangrijke schakel in het hulpverleningstraject van een gezin. Dit is een casemanagersfunctie met rechtmatigheids‐ en doelmatigheidstaken op grond van de WWB, maar die in het kader van deze pilot tijdelijk is uitgebreid met andere taken:

  • Signalering van problemen bij gezinnen én inschakelen van een zorg‐ of hulpvoorziening;
  • Afstemming met hulpverlening;
  • Deelname aan de netwerken 12+ en 12‐ , waarin Bureau Jeugdzorg, Politie, Maatschappelijk werk, scholen jeugdgezondheidszorg, jongerenwerker, GGD arts en een leerplichtambtenaar participeren;
  • Verstrekking informatie en advies aan hulpverleners en cliënten.

Leuk ook om te lezen dat de ‘meterkastkaart‘ succesvol was bij het tegengaan van het niet-gebruik van voorzieningen. De meterkastkaart heeft inmiddels ook (als ‘inkomenskaart’) in andere gemeenten navolging gekregen. Deze wordt gemaakt door Stimulansz en is als het ware een beknopte, papieren versie van Berekenuwrecht.

‘Kliklijn’ voor armoede

Inwoners van de gemeente Onderbanken kunnen verborgen armoede in hun leefomgeving straks anoniem melden. Volgende maand besluit de gemeenteraad naar verwachting tot de oprichting van een telefonisch meldpunt. Lees meer.

Het doet me denken aan het wat bredere Meldpunt Bezorgd dat al enige tijd functioneert in de regio Delft, Westland, Midden-Delfland en Pijnacker-Nootdorp.

Integraal armoedebeleid

Afgelopen donderdag bezocht ik het congres ‘Integraal Armoedebeleid’. Het programma was breed en veelzijdig. Interessante dingen gehoord, hoewel de nadruk wel sterk lag op onderzoeksresultaten en naar mijn smaak te weinig op concrete oplossingen en toepassingen. Een paar interessante weetjes:

  • Uit onderzoek blijkt dat allochtone minima over het algemeen beter gebruik maken van inkomensondersteunende voorzieningen dan autochtonen.
  • Een slechte gezondheid leidt vaker dan een laag inkomen tot sociale uitsluiting.  
  • Tilburg organiseert workshops ‘klantbenadering in de keten’. Medewerkers in de keten leren elkaar daar kennen en maken werkafspraken over bijvoorbeeld doorverwijzing. ook wordt er één jeer per jaar een informatiemarkt georganiseerd voor en door professionals en vrijwilligers.
  • Ik hoorde ook dat de VNG bezig is met een onderzoek naar de effectiviteit van preventie. Dat zal ik eens navragen bij de VNG.

ps: door dit congres miste ik het congres Actualiteiten Schuldhulpverlening. Een verslagje daarvan vond ik op het weblog van dagvoorzitter Erica Schruer.

De Onrendabelen

 De VARA-film ‘De Onrendabelen’ gaat over een groeiende groep mensen, die niet kan niet voldoen aan de steeds strengere eisen in de prestatiemaatschappij. ´De Onrendabelen´ was vrijdag 20 november 2009 om 20.15 uur te zien op Nederland 2. Bekijk de uitzending. Zeer het bekijken waard. Hoewel ik wel moeite heb met de stelling dat we in Europa qua armoede tot de kopgroep behoren. Lees ook het inleidende blog van Marcel van Dam.

Op vrijdag 27 november volgt bij de VARA op Nederland 2, een wetenschappelijk discussieprogramma onder leiding van Paul Witteman.

Alleenstaande moeders draaien op voor schulden ex

Uit zojuist gepubliceerd onderzoek blijkt dat alleenstaande moeders met problematische schulden een groep is met specifieke problemen die om een specifieke benadering vraagt. Net als bij andere groepen is er naast de schuldproblematiek vaak sprake van een stapeling van andere
problemen. Het specifieke van deze groep is dat een groot deel van de vrouwen tijdens hun huwelijk of relatie in de schulden zijn gekomen. Soms zijn ze die schulden samen met hun partner of ex-partner aangegaan. Het komt echter ook vaak voor dat de vrouw van niets wist en de (ex-)partner alleen verantwoordelijk is voor de schulden. De reden dat het zover heeft kunnen komen, heeft in veel gevallen te maken met afhankelijkheid in relatie. Dat kan gaan om economische afhankelijkheid: de man zorgt voor het inkomen en doet de administratie.
Het kan ook gaan om emotionele afhankelijkheid: de man overheerst fysiek of mentaal. Het kan gaan om sociale afhankelijkheid: het hebben van een partner is sociaal wenselijk. Meestal gaat het om een combinatie van deze afhankelijkheden. In meer dan de helft van de gevallen blijken deze vrouwen alleen voor de schulden op te draaien.

Oproep: procesbeschrijving en klantprofielen schuldhulpverlening

Kan iemand ons helpen aan werkprocesbeschrijvingen voor het opzetten van betalingsregelingen en onderzoek naar herfinanciering? Daarnaast zijn we op zoek naar klantprofielen op basis waarvan tijdens de wachtlijst of intake kan worden bepaald welke trajecten moeten worden ingezet en/of hoeveel tijd het in beslag gaat nemen. Graag mailen naar martijn.schut@stimulansz.nl. Natuurlijk koppelen we dan terug wat we ermee gaan doen. En we willen ook feedback geven op jullie processen.

Energie besparen

De woningcorporaties hebben een olijk mannetje ‘Peter’ ontwikkeld dat, als u dat wilt en uw corporatie meedoet aan het project, gaat optreden als uw persoonlijke energiecoach. Met deze Peter kunnen huurders een persoonlijk plan opstellen om de energierekening structureel omlaag te brengen. Kijk op www.beterpeter.nl. BeterPeter is een initiatief van WoonEnergie, de collectieve inkooporganisatie voor energie van woningcorporaties, gesteund door onder andere Aedes.

Sociale dienst betaalt belastingaanslag. Maar dan?

De Sociaal raadslieden trekken bij staatssecretaris de Jager van Financiën en Klijnsma van SoZaWe aan de bel. In hun dagelijkse praktijk signaleren zij dat het regelmatig voorkomt dat cliënten met een bijstandsuitkering een belastingaanslag opgelegd krijgen. In bepaalde situaties moet de sociale dienst deze aanslag betalen. Dit bijvoorbeeld wanneer die belastingaanslag het gevolg is van:

  • een inkomen gekort op de bijstandsuitkering waarover te weinig of geen belasting is afgedragen (bijvoorbeeld inkomsten uit alphahulp);
  • een voorlopige teruggaaf heffingskortingen (alleenstaande ouderkorting, heffingskorting minst verdienende partner e.d.) gekort op de bijstandsuitkering waarop men (achteraf) geen recht heeft.

Dat de sociale dienst die aanslag moet betalen is mooi, maar het leidt vervolgens wel vaak tot nieuwe problemen. De belastingaanslagcompensatie die de sociale dienst aan de bijstandsgerechtigde geeft, wordt namelijk tot het fiscaal loon gerekend. Dat fiscale loon wordt daardoor dus hoger, met alle gevolgen van dien: allerlei inkomensafhankelijke regelingen en voorzieningen moeten worden terugbetaald of worden naar beneden bijgesteld. Terwijl deze mensen juist in de groep vallen waar die inkomensafhankelijk regelingen voor bedoeld zijn, omdat ze anders echt in de financiële problemen komen.

Er zijn sociale diensten die de aanslag in de vorm van bijzondere bijstand vergoeden waardoor dit probleem niet speelt. Bijzondere bijstand wordt namelijk niet tot het fiscaal loon gerekend. Officieel mag deze werkwijze echter niet, waardoor maar weinig gemeenten dit doen.
Sociaal raadslieden stellen als oplossing voor om geen belastingaanslag meer op te leggen als er sprake is van de combinatie bijstand met ander inkomen. Of er moet een uitzondering opgenomen worden in de fiscale regelgeving.
Lees de brief aan de bewindslieden.

Berekenuwrecht+

Staatssecretaris Ank Bijleveld van BZK wil graag in 2010 Berekenuwrecht+ invoeren in heel Nederland. Dat zei zij vorige week in dit filmpje.

Berekenuwrecht+ is een uitgebreide variant van Berekenuwrecht waarbij een koppeling wordt gemaakt met DigiD, de gemeentelijke basisadministratie (GBA) en de gemeentelijke klantenadministratie (bijv. GWS). Er wordt onderzocht of er ook al een koppeling kan worden gemaakt met het SUWI-net. Met de ministeries van SZW en BZK en het BKWI wordt op dit moment bekeken hoe gemeenten gefaciliteerd en financieel ondersteund kunnen worden, zodat zij zich hierbij kunnen aansluiten. Het voornemen is om eerst een onderzoek te doen naar de beleidsmatige, organisatorische, juridische en technische implicaties van Berekenuwrecht+. Daarbij wordt ook bekeken wat de ervaringen zijn met de basisversie van Berekenuwrecht (zoals deze sinds 2007 in de lucht is in ruim 120 gemeenten). Daarna wordt bekeken of en hoe gemeenten financieel ondersteund zullen worden.

Bekijk hier of uw gemeente al is aangesloten op (de basisversie van) Berekenuwrecht. Lees hier meer over Berekenuwrecht+.

Jongeren en schulden

De reguliere schuldhulpverlening biedt vaak geen oplossing voor jongeren, aangezien ze geen vast inkomen hebben en de stufi bij de VTLB-berekening niet tot het inkomen wordt gerekend. Ze vallen daardoor buiten de boot, waardoor de schulden alleen maar groter worden. Een kort overzichtje van enkele initiatieven van gemeenten (o.a. ontleend aan het platform schuldhulpverlening):

Amsterdam wil in een pilot onder meer regelen dat de aflossing maximaal zes maanden kan worden gestaakt als jongeren tijdelijk geen inkomsten hebben. Ook kan de aflossingshoogte veranderen, bijvoorbeeld als ze na hun studie gaan werken. De gemeenten Hengelo (Budgetalert) en Rotterdam hebben casemanagers die zich specifiek richten op jongeren. Vooral het motiveren van de jongere en het afstemmen van de schuldhulpverlening op andere trajecten heeft daarbij de aandacht. De gemeenten Leeuwarden en Groningen hebben een apart Jongerenloket ingericht.

Arnhem saneert de schulden van jongeren, maar onder strenge voorwaarden en begeleiding. Ook preventief wordt ingezet op jongeren, o.a. met zogenaamde ‘BOM (Budget-Op-Maat) gesprekken’ en budgetcursussen in groepsverband. Jongeren vinden informatie op www.helemaalblut.nl. De gemeente ‘s-Hertogenbosch startte begin dit jaar de campagne Per Saldo Positief. In deze campagne worden o.a. YouTube-filmpjes gebruikt om moeilijk bereikbare doelgroepen als jongeren en allochtonen (filmpjes in Arabisch en Tarifit) te bereiken. De gemeente Barneveld informeert leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs hoe ze verstandig om kunnen gaan met geld. Dit gebeurt via het project G€ldwijs. Daarin wordt ook het spel Eurowijs gebruikt. Scholen wordt gewezen op de geldsoap voor kinderen uit groep 7 en 8.

De gemeente Heerlen is in september 2008 de pilot “Nu of nooit” gestart. Het doel van de pilot is om jongeren niet alleen met hun schulden te helpen, maar om ook de maatschappelijke kant van de schulden aan te pakken. In de pilot zitten jongeren die een WWB-uitkering hebben en niet over een startkwalificatie beschikken. Elke jongere krijgt bij aanvang een lifecoach toegewezen, die 24 uur per dag bereikbaar is. Het schuldhulpverleningsloket van de gemeente neemt de schulden van de jongere over en treft een betalingsregeling me de schuldeisers. Vooralsnog worden de schulden dan door de gemeente afbetaald met de W-gelden van de gemeente Heerlen. Aan de jongeren wordt de voorwaarde gesteld dat ze een opleiding succesvol afronden en hiermee een startkwalificatie behalen. Daarna moeten ze nog minimaal één jaar werkervaring opdoen. Als de jongeren voldoen aan de voorwaarden, wordt de schuld kwijtgescholden en kunnen ze met een schone lei aan hun toekomst beginnen.

Huisbezoeken schuldhulpverlening

We zijn voor een gemeente in het oosten van het land het werkproces schuldhulpverlening aan het stroomlijnen. De gemeente overweegt om in de intakefase huisbezoeken af te leggen. Nou weet ik dat er gemeenten en organisaties zijn die standaard huisbezoeken afleggen bij hun klanten, maar ik wil het graag met deze poll wat beter in kaart brengen.

 

Ik houd me ook aanbevolen voor commentaar of een toelichting op de werkwijze in jouw gemeente. Klik hieronder op comments.

3,5 miljoen huishoudens lopen financiële risico’s

Zo’n 3,5 miljoen huishoudens lopen het risico om financiële tegenvallers niet te kunnen opvangen. Zeker in deze economisch onzekere tijd, waarbij banen op de tocht staan, is de kans groot dat het aantal mensen met geldproblemen stijgt. Deze conclusie trekt het Nibud uit het onderzoek ‘Geldzaken in de praktijk’. Ik ga vanmiddag naar het jubileumsymposium van het Nibud in Utrecht waar het onderzoek wordt gepresenteerd.

Nibud-agenda met informatie en tips

In 2010 gaat bijna iedereen er financieel op achteruit. Vooral voor mensen die nu al moeite hebben met rondkomen betekent dit, dat het nog lastiger wordt om alle rekeningen te betalen. Besparen is dan noodzakelijk. De nieuwe Nibud-agenda is daarbij een handig hulpmiddel. De Nibud-agenda is een gewone agenda, maar dan met slimme informatie en tips over inkomsten en uitgaven. untitledSchenk de agenda bijvoorbeeld aan alle bijstandsklanten in de gemeente!

Ter gelegenheid van haar 30ste verjaardag biedt het Nibud voor professionals 30% korting aan op de agenda, bij afname van minimaal 2.000 exemplaren. Klik voor meer informatie en bestellen.

Interventie ‘armoede en gezondheid van kinderen’

Afbeeldingsresultaat voor ‘interventie armoede en gezondheid van kinderen’ west-brabantIk heb het afgelopen jaar in de begeleidingscommissie gezeten van een project waarin een ‘interventie armoede en gezondheid van kinderen’ is ontwikkeld. Gisteren werd de interventie opgeleverd.

Medewerkers van de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) signaleren vaak als eerste dat er iets mis is bij kinderen. Ze constateren tijdens de reguliere contacten dat een kind risico’s loopt in de gezondheid, vaker verzuimt van school of sociaal minder goed functioneert. Wat kunnen ze dan doen? De interventie Armoede en gezondheid van kinderen is bedoeld voor situaties waarin geldgebrek leidt tot gezondheidsrisico’s bij een kind. Een goede samenwerking tussen JGZ en de gemeentelijke sociale dienst is dan heel belangrijk. Hoe te handelen, staat helder beschreven in de gelijknamige handleiding. Medewerkers van JGZ en gemeenten kunnen binnenkort speciale workshops en trainingen volgen die hen daarbij ondersteunen.

De interventie is genomineerd voor de JGZ Innovatieprijs 2009. Deze wordt uitgereikt op het landelijke JGZ congres op 10 december.

Landelijke aandacht voor armoede en gezondheid
Ook landelijk is er veel aandacht voor armoede en gezondheid. Op 19 november spreekt de Tweede Kamer over de aanpak van sociaal-economische gezondheidsverschillen. Minister Klink van Volksgezondheid is sterk voorstander van de intersectorale aanpak van armoede en gezondheid.

Vereenvoudigde aanvraag en verantwoording inkomensondersteuning

Gisteren bezocht ik de Conferentie Anders! Bijstand – van veelvoud naar eenvoud van het ministerie van BZK. Enschede vertelde er dat de medewerkers die de aanvragen voor minimaregelingen behandelen een lijstje hebben met inwoners die kwijtschelding van gemeentelijke belastingen hebben gekregen. Bij die mensen hoeft er geen middelentoets meer te worden uitgevoerd. Dat scheelt tijd en moeite.

Dit is slechts 1 van de vele praktische voorbeelden om de aanvraag voor inkomensondersteuning laagdrempeliger en efficienter te maken. Tijdens de conferentie werd het boekje ‘Bijstand – van veelvoud naar eenvoud’ met een heleboel andere praktische voorbeelden uitgereikt . Vorig jaar (nov. 2008) verscheen al de handreiking ‘Vereenvoudigde aanvraag en verantwoording inkomensondersteuning’.

Vorige week stond dit onderwerp ook op de agenda in het platform armoedebeleid noord. Dit leverde de volgende praktische voorbeelden op:

  • Zwolle heeft de aanvraagprocedure voor medische kosten ondergebracht bij de zorgverzekeraar;
  • Zwolle heeft de regeling voor duurzame gebruiksgoederen afgeschaft. E.e.a. wordt gecompenseerd door de aangepaste langdurigheidstoeslag. Dit wordt zoveel mogelijk ambtshalve verstrekt. Er wordt nog bekeken of er nog meer in de bewijslast kan worden gesnoeid;
  • Ede hanteert een referteperiode van 2 jaar. Dan hoef je dus minder vaak een middelentoets uit te voeren.
  • De gemeente Weert varieert de draagkrachtperiode bijzondere bijstand per doelgroep;
  • Suggestie: kan de middelentoets voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen niet gewoon worden overgenomen voor bijzondere bijstand e.d.?
  • Arnhem wil met Berekenuwrecht+ de aanvraagprocedure laagdrempeliger en efficiënter maken.
  • Leeuwarden vraagt of er gemeenten zijn die voor kleine bedragen een lichte toets uitvoeren. Antwoord: in het platform niet. Wel zijn er gemeenten met een regeling voor ‘sprokkelkosten’.
  • ISD Oldambt: er wordt bijna nooit meer een medische verklaring meer gevraagd. Er wordt gewerkt met een lijst met veelvoorkomende medische kosten.
  • Sommige bewijsstukken zouden niet meer hoeven worden opgevraagd als SUWI-net voldoende betrouwbare gegevens zou leveren. Maar dat is helaas (nog) niet het geval.
  • Er wordt gediscussieerd over de vraag of gemeenten de vermogenstoets achterwege mogen laten. Of dat ze hem wel uitvoeren maar de draagkracht altijd op nul zetten. Je neemt het risico voor lief dat iemand met veel vermogen (bv. Woning) toch bijzondere bijstand krijgt. In sommige gemeenten is het  bewust beleid dat woningeigenaren bijzondere bijstand mogen ontvangen (denk bv. aan ouderen met alleen AOW).
  • Er zijn (voor zover bij de deelnemers bekend) geen gemeenten in het platform die voor zelfstandigen beleidsregels hebben gemaakt voor de wijze waarop het vermogen en het inkomen moet worden vastgesteld.
  • Steeds meer gemeenten subsidiëren en faciliteren particuliere fondsen zoals jeugdsportfonds en stichting leergeld. Deze ‘uitbesteding’ levert ook een besparing op in de (gemeentelijke) uitvoeringskosten. Bovendien worden de fondsen vaak aangevuld met particulier geld en zijn ze laagdrempelig voor de doelgroep.
  • Zwolle creëert binnenkort een centraal loket (1 fte) waar de middelentoets voor meerdere particuliere fondsen wordt uitgevoerd. Het loket doet ook de betalingen. Het wordt uitgevoerd door de gemeente, maar de gemeente overweegt om het op termijn uit te besteden.
  • Tytsjerksteradiel heeft 1 aanvraagformulier voor meerdere inkomensondersteunende regelingen.

Kredietcrisis onder risicojongeren

Rond de 79 duizend probleemjongeren tussen de 15 en 26 jaar zitten in de schulden, blijkt uit het vandaag verschenen rapport Kredietcrisis onder risicojongeren. Iemand geldt als ‘risicojongere’ als er naast schulden ook problemen zijn met onderwijs, werk, wonen en/of de psychosociale gezondheid.

De schulden van deze groep worden niet apart geregistreerd. Onderzoekers van Noorda en Co en de Stichting Alexander hebben echter landelijke en lokale cijfers over jeugdwerkloosheid, armoede en schuldhulpverlening gecombineerd om een beeld te krijgen van de omvang van het probleem.

De onderzoekers interviewden 73 jongeren met schulden en 36 hulpverleners in de achterstandswijken van Amsterdam, Utrecht en Enschede. In de helft van de gevallen liep de schuld op boven de 3.500 euro – een kwart staat zelfs meer dan 10.000 euro in het krijt. Risicojongeren doen er vier tot acht jaar over om uit de financiële problemen te komen. Vaakst genoemde schuldeisers zijn zorgverzekeraar, telefoonmaatschappij en bank.

Volgens Noorda lopen de meeste hulptrajecten op het gebied van onderwijs, werk en criminaliteitsbestrijding spaak doordat deze jongeren maar één zorg hebben: uit handen blijven van de deurwaarder. Daartoe schrijven zij zich uit bij de gemeente, waardoor ze op papier ‘niet meer bestaan’. Maar zonder adres kunnen ze werken noch een opleiding volgen. Veel jongeren belanden op straat en in de criminaliteit.

Wachttijd schuldhulpverlening 8 á 9 weken

De gemiddelde wachttijd voor schuldhulpverlening is op dit moment acht á negen weken. Dit is de periode die verstrijkt vanaf het moment dat een klant zich meldt tot aan het moment dat er een intakegesprek plaatsvindt, waarin het probleem van de klant in kaart gebracht wordt. Dit blijkt uit een enquête die de NVVK onder haar leden heeft uitgevoerd. De enquête geeft een beeld van de wachttijden in 221 van de in totaal 441 gemeenten in Nederland. Lees het persbericht van de NVVK dat zojuist verscheen.

Monitor wachttijden
Staatssecretaris Klijnsma van SZW heeft de Tweede Kamer op 5 november geïnformeerd over de wachttijden. Ook heeft ze toegezegd de Tweede Kamer in het eerste kwartaal van 2010 te informeren over de uitkomsten van een quick scan naar de wachttijden. Eind 2010 en eind 2011 zal zij de Kamer opnieuw informeren over de dan bestaande wachttijden.

Uit het platform schuldhulpverlening

1. Binnen de Regionale Sociale Dienst Alblasserwaard Oost / Vijfheerenlanden is afgesproken dat er in principe niet meer mag worden ingehouden op de bijstand. De klant moet meteen naar schuldhulpverlening.

2. Tiel heeft Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen (BBZ), debiteurenbeheer en schuldhulpverlening in 1 unit ondergebracht. Dat heeft voordelen vanwege korte lijnen en overlappen in werksoort.

3. In de wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt niets gezegd over schuldhulpverlening aan zelfstandige ondernemers. In de Memorie van Toelichting wordt waarschijnlijk wel e.e.a. opgenomen. De insteek zal zijn dat zelfstandigen met een levensvatbaar bedrijf in de BBZ kunnen worden geholpen. Als het bedrijf niet meer levensvatbaar is, dan kan schuldhulpverlening worden ingezet. Maar gemeenten kunnen hier zelf beleid op maken.

4. De NVVK komt binnenkort met een handreiking over schuldhulpverlening aan klanten met een eigen huis en hypotheek (deelnemers constateren dat deze doelgroep zich steeds vaker meldt).

5. SZW vertelt dat het onderwerp ‘bezwaar en beroep’ in de nieuwe wet gemeentelijke schuldhulpverlening nog niet is uitgekristalliseerd. Men is er nog niet over uit of er recht op schuldhulpverlening moet bestaan.

6. De looptijd van de schuldregeling was een onderwerp in een tripartite overleg tussen Divosa, VNG en NVVK. De VNG en Divosa zaten aanvankelijk op de lijn dat de looptijd kon worden verlengd (langer dan drie jaar) in twee gevallen: (1) als minnelijk en wettelijk traject niet slagen of (2) als de klant het zelf wil. Een werkgroep van) de NVVK heeft vastgesteld dat er geen uitzonderingen mogelijk moeten zijn op de max. doorlooptijd van 3 jaar. VNG en Divosa hebben nu besloten zich bij het voorstel van de NVVK aan te sluiten. De NVVK moet dit nog wel vaststellen in de Algemene Ledenvergadering op 26 november. Waarschijnlijk wordt de looptijd in januari 2010 aan de orde gesteld in de NEN-commissie.

Sms-je ter herinnering intakegesprek

Gehoord in het platform schuldhulpverlening: De gemeente Almere heeft een SMS-dienst in het leven hebben geroepen om de ‘no show’ bij het intakegesprek voor schuldhulpverlening tegen te gaan. De klant krijgt voorafgaand aan het gesprek een sms waarin staat dat hij of zij een gesprek heeft, en hoe laat. Er is nu drie keer met succes gebruik van gemaakt.