Schuldhulp laagdrempelig en breed toegankelijk

In de week waarin de Ombudsman voor de zoveelste keer moest constateren dat de toegang tot schuldhulpverlening in de meeste gemeenten nog voor verbetering vatbaar is, presenteerde Stimulansz de infographic ‘Zo maakt u schuldhulp laagdrempelig en breed toegankelijk’. Lees meer op stimulansz.nl.

Cijfers benchmark armoede en schulden

De belangrijkste cijfers uit de Divosa Benchmark Armoede & Schulden:

Ik zie dat iets meer dan de helft van de mensen die schuldhulpverlening aanvraagt, die hulp ook daadwerkelijk krijgt. Weinig, lijkt me zo op het eerste gezicht. Maar volgens mij is het zo, dat in de meeste gemeenten burgers feitelijk een ‘schuldregeling’ aanvragen (een ‘aanvraag‘ als bedoeld in de Awb). De andere helft krijgt informatie, advies, budgetbeheer of (verwijzing naar) andere hulp. Hoop ik.

Roermondse schuldhulpverleningsklanten geven dienstverlening een 8,2

Afbeeldingsresultaat voor roermondAfgelopen voorjaar hebben 177 klanten van het Loket Schuldhulp van de gemeente Roermond deelgenomen aan een Klantbelevingsonderzoek. In aanvulling hierop hebben 20 klanten meegewerkt aan een verdiepend telefonisch interview. Over het algemeen zijn respondenten erg tevreden over de ondersteuning. Afbeeldingsresultaat voor duimpjeDe schuldhulpverleners verlagen stress en creëren daarmee ruimte voor overzicht.

Roermond zette in de beleidsplannen armoedebeleid en schuldhulpverlening 2017 e.v. stevig in op preventie.

€8 miljoen extra voor bestrijding kinderarmoede en schulden bij jongeren

Afbeeldingsresultaat voor miljoenennota 2019In de vandaag gepresenteerde Miljoenennota zie ik niet direct nieuwe budgetten of initiatieven op het gebied van gemeentelijke armoedebestrijding en schuldhulpverlening.

In het AD lees ik wel iets nieuws! Als ik het goed begrijp, komt er eenmalig €4 miljoen voor het terugdringen van armoede onder kinderen. En ook €4 miljoen om jongeren te begeleiden om uit de schulden te komen. Of daarvan een deel naar gemeenten gaat, kan ik nog niet achterhalen.

Dit komt dan bovenop de al eerder aangekondigde decentralisatie-uitkering van €72 miljoen voor het voorkomen van schulden en bestrijden van armoede – in het bijzonder onder kinderen. Dat bedrag wordt nu genoemd op p. 283 van de bijlage bij de Miljoenennota. Bekijk nog even het volledige overzicht van armoede- en schuldenbudgetten.

Nieuwe Leidraad Vroegsignalering Schulden

Vandaag presenteren Marielle Fleuren, Jacomijn Kuiper en de NVVK de nieuwe Leidraad Vroegsignalering Schulden. Daarin lees je alles wat je moeten weten als je aan de slag gaat met vroegsignalering.

Staatssecretaris Tamara van Ark van SZW onderstreept in het voorwoord het belang van vroegsignalering.

De NVVK heeft op de website een speciale pagina Vroegsignalering ingericht. Hier staan alle rapporten die genoemd worden in de Leidraad. Daarnaast zal de NVVK binnenkort een openbare community Vroegsignalering lanceren waar alle betrokken partijen ervaringen met elkaar kunnen delen.

Interessante uitspraak ACM en wetsevaluatie beschermingsbewind

De Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap is geëvalueerd. Minister Dekker bood het evaluatierapport vorige week aan aan de Tweede Kamer. De onderzoekers hebben vooral gekeken naar de wetswijziging op het gebied van beschermingsbewind. Sinds 2014 kan dit ook aangevraagd worden in het geval van problematische schulden. Voorheen was deze maatregel alleen mogelijk als mensen niet voor zichzelf konden zorgen.

Gemeenten vinden dat rechters doorgaans geen oog hebben voor mogelijke alternatieven voor beschermingsbewind zoals gemeentelijk budgetbeheer. Overigens krijgen gemeenten in de nabije toekomst waarschijnlijk wel adviesrecht voordat de rechter uitspraak doet over beschermingsbewind.

Gemeenten zien de wetswijziging als een belangrijke oorzaak voor de sterke stijging van het aantal beschermingsbewindzaken en de extra kosten in de bijzondere bijstand.

Los van de kritiek van gemeenten signaleert een expertgroep van rechters dat de categorie problematische schulden erg dominant begint te worden binnen de beschermingsmaatregelen en daarmee tot veel werk leidt. Tegelijkertijd zijn geraadpleegde kantonrechters, bewindvoerders en schuldhulpverleners positief over de wettelijke mogelijkheid, omdat hiermee aangesloten wordt op een belangrijk maatschappelijk vraagstuk en bewind in deze situatie een oplossing kan zijn.

Er is ook gekeken naar de nieuwe kwaliteitseisen voor bewindvoerders. Rechters signaleren dat met de eisen het ‘kaf van het koren’ is gescheiden en er bij vertegenwoordigers meer bewustzijn over het belang van goede dienstverlening ontstaan is. Ze zien echter ook, dat de kwaliteitseisen geen volledige garantie bieden dat misstanden uitgesloten worden.

Over de wettelijke verruiming van de bevoegdheden van bewindvoerders bij problematische schulden – een bewindvoerder mag alle handelingen verrichten die bijdragen aan een goed bewind – lopen de meningen van de kantonrechters uiteen. In de Memorie van Toelichting zijn de taken benoemd die een bewindvoerder kan uitoefenen bij problematische schulden: stabilisatie, toeleiding naar schuldhulpverlening en eventueel zelf (tegen betaling) minnelijke trajecten regelen. Bewindvoerders zijn positief over deze verruiming, de NVVK niet.

Verder lees ik: de aanscherping van de rechtsgrond en overheveling van verkwisting als grond voor beschermingsbewind hebben ertoe geleid dat curatele minder vaak wordt opgelegd.

Beschermingsbewind als ‘activiteit in het algemeen belang’
Afbeeldingsresultaat voor autoriteit consument & marktOok recent in het nieuws: Meerdere gemeenten willen beschermingsbewind zelf gaan aanbieden om de stijgende kosten van de bijzondere bijstand beheersbaar te maken en problemen met malafide bewindvoerders aan te pakken. Als gemeenten het beschermingsbewind aanmerken als activiteit in het algemeen belang – zoals Groningen deed in 2014 – handelen zij volgens een recente uitspraak van de ACM niet in strijd met de Wet markt en overheid. Gemeenten hoeven dan ook niet de kostprijs door te berekenen en ook niet bijzondere bijstand te verlenen voor particuliere bewindvoering. Bewindvoerders zeggen dat zij door het gemeentelijk beleid geen broodwinning meer hebben en dat zij bezwaar zullen aantekenen tegen de uitspraak van de ACM.

De uitspraak heeft geen gevolgen voor de experimenten met het beschermingsbewind in Deventer. Deventer werd vorig jaar teruggefloten door de ACM toen zij van plan was alleen nog bijzondere bijstand te verlenen aan klanten van bewindvoerders als dat bewind door het gemeentelijk BAD (Budget Adviesbureau Deventer) werd uitgevoerd. Daarop kwam de gemeente met een ander plan; de bijzondere bijstand voor vergoeding van beschermingsbewind werd vastgesteld op het prijsniveau van het beschermingsbewind door het BAD, ook als een cliënt bij een commerciële bewindvoerder zit. Daarover is nu bij wijze van pilot een proefproces gaande.

Leiden en Leiderdorp willen snellere hulp bij schulden

13 partijen ondertekenen op 31 augustus 2018 het convenant Snelle Hulp Bij Schulden

De gemeenten Leiden en Leiderdorp gaan met verschillende organisaties samenwerken om schulden vroegtijdig te signaleren en op te lossen. De ervaring is dat inwoners zich nu pas melden voor schuldhulpverlening als de schuld is opgelopen tot €40.000. Het is dan heel lastig om een regeling te treffen met schuldeisers. Het doel is daarom om inwoners met schulden eerder in beeld te krijgen en te helpen.

De werkwijze is dat aangesloten partners betalingsachterstanden of inkomensbeslag bij inwoners melden bij het vroegsignaleringsteam ‘Snelle Hulp Bij Schulden’, een team dat bestaat uit medewerkers van de Stadsbank en de Sociale wijkteams. Het vroegsignaleringsteam legt vervolgens een huisbezoek af. De inwoner krijgt hulp bij het aanvragen van inkomensondersteuning en het ordenen van de thuisadministratie. Als er achterliggende problemen zijn, worden die ook aangepakt. Het doel is om zo snel mogelijk de lopende rekeningen te betalen en een oplossing te vinden voor de achterstand, maar ook om de oorzaken van de schuldenproblematiek weg te nemen.

Deze samenwerking is vastgelegd in het convenant ‘Snelle Hulp bij Schulden’ dat op 31 augustus 2018 is ondertekend door alle partners. Per 1 september 2018 wordt volgens het convenant gewerkt. De bedoeling is dat het aantal partijen dat melding wil maken van betalingsachterstanden verder zal toenemen en meer partijen zich aansluiten bij het convenant.

Zeker, niet het eerste vroegsignaleringsproject, maar wel het beste 😉 Opgezet zonder last van remmende voorsprong en met maar liefst 13 partijen.

Convenantpartners en soort meldingen

  • Gemeenten Leiden en Leiderdorp: beslag op bijstand en in toekomst betalingsachterstand gemeentelijke belastingen. Korte lijnen met Stadsbank / schuldhulpverlening;
  • Zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid: betalingsachterstand zorgpremie ca. 2-3 maanden en in toekomst cliënten wanbetalersregeling;
  • Sociale Verzekeringsbank: beslag op AOW;
  • Woningcorporaties Rijnhart Wonen, Woonzorg Nederland, Ons Doel, De Sleutels, Portaal en Stichting Huisvesting Werkende Jongeren: huurachterstand 1-2 maanden;
  • Stichting Peuterspeelzalen Leiden e.o. (SPL): betalingsachterstand kinderopvang. We proberen o.a. toeslag door Belastingdienst direct uit te laten betalen aan SPL;
  • GGD Hollands Midden: afstemming met meldingen Zorg en Overlast en meldingen i.h.k.v. Convenant Voorkomen Huisuitzettingen;
  • Coöperatie Sociale Wijkteams Leiden: integrale aanpak.

Er zal daarnaast in de nabije toekomst ook worden gelopen op dreigende energieafsluitingen. De energieleveranciers zijn geen convenant-partner, maar zijn wettelijk verplicht meldingen door te geven. Een aantal grote energieleveranciers heeft aangegeven voorlopig geen nieuwe convenanten te willen afsluiten en eerst de bestaande convenanten te willen beproeven. Melding waterafsluiting wordt waarschijnlijk ook verplicht. Die meldingen zal het vroegsignaleringsteam t.z.t. ook oppakken.

Luister:

Download:

 

Gemeentelijke aanpak zorgverzekeringsschulden

Zorgverzekeringslijn bracht in kaart wat gemeenten doen om zorgverzekeringsschulden bij burgers te voorkomen en op te lossen. De conclusie daarvan is dat gemeenten al veel doen, maar nog lang niet alle mogelijkheden inzetten en de kennis nog tekort schiet.

Afbeeldingsresultaat voor zorgverzekering

Nagenoeg alle gemeenten bieden een collectieve zorgverzekering voor minima (CZM) aan. Bijna 80% van de gemeenten draagt ook financieel bij, waardoor de premie relatief laag blijft. Gemeenten mogen de premie inhouden op de bijstandsuitkering om zo schulden te voorkomen. Dit doet nog niet de helft van de gemeenten. Als mensen al schulden hebben, is het in slechts 14% van de gemeenten mogelijk om over te stappen naar de gemeentepolis.  Een derde van de gemeenten denkt na over alternatieven voor de CZM, zoals zorgverzekering op maat. Van de gemeenten die niet nadenken over alternatieven, zegt driekwart tevreden te zijn over de CZM.

Een klein gedeelte van de gemeenten (15%) voert de Regeling Uitstroom Bijstandsgerechtigden (RUB) uit en eveneens 15% van de gemeenten zegt de RUB niet uit te gaan voeren. Een groter gedeelte (22%) geeft aan in de toekomst de RUB in te zetten. Opvallend is dat een groot gedeelte (48%) niet weet wat de plannen van de gemeente voor de RUB zijn.

Menzis en Zilveren Kruis trekken zich terug
De zorgverzekeraars Menzis en Zilveren Kruis hebben besloten om de collectieve contracten met tientallen gemeenten te beëindigen. Hierdoor moeten duizenden inwoners op zoek naar een nieuwe zorgverzekering. De PvdA heeft hierover inmiddels Kamervragen gesteld. Dit zijn de gemeenten waaruit Menzis zich terugtrekt: Eindhoven, Bunnik, De Bilt, Utrechtse Heuvelrug, Wijk bij Duurstede, Zeist, Lelystad, Assen, Tynaarlo, AA en Hunze, Bommelwaard, Epe, Barneveld, Woudenberg, Heerde, Oldenbroek, Hattum, Almere, Amersfoort, Apeldoorn, Brummen, Weesp, Leusden, Hilversum, Stichtse Vecht, Houten, IJsselstein, Nieuwegein, Vianen en Lopik.

Divosa vindt deze ontwikkeling zorgelijk en noemt de CZM onmisbaar.

Inspiratie- en werkboek Armoede, schulden & gezondheid

Armoede en schulden kunnen een serieuze aanslag op de gezondheid betekenen. Ook omgekeerd is er een verband, want een slechte gezondheid kan leiden tot een lager inkomen, en bijvoorbeeld ook leiden tot veel kosten voor medicijnen en zorg. Het Inspiratie- en werkboek Armoede, schulden & gezondheid van Platform31 beschrijft zes voorbeelden van integrale ondersteuning op het gebied van financiën en gezondheid:

  1. Financiën op Koers (Kampen). Eén duidelijk loket voor financiële vragen.
  2. Een gezonde toekomst dichterbij (Hengelo). De aanpak is gebaseerd op de positieve psychologie en zet in op de ontwikkeling van persoonlijke capaciteiten en een duurzaam gevoel van welbevinden. Tijdens een pilot in vier buurten zijn vijftig gezinnen benaderd. Deelnemers werkten met ondersteuners gericht aan de eigen regie, het versterken van competenties en hun verbondenheid met de samenleving.
  3. De Vaart Erin (Assen). In het project worden mensen met huurachterstanden begeleid bij hun financiële problemen.
  4. De Geweldige wijk (Meppel). Het programma bestaat uit drie fasen:
    Geweldig Bedankt: verminderen van stress door armoede, door kleine zorgen en problemen te verlichten. Met een app kunnen gezinnen hulp vragen in de wijk bij dagelijkse kleine problemen.
    Geweldig Gevoel: versterken van rust en veerkracht.
    Geweldig Bezig: gemotiveerd werken aan de eigen gezondheid.
    In het project gaan kansarme gezinnen zelf met de interventies aan de slag. Ze krijgen daarbij ondersteuning van hun directe leefomgeving en begeleiding van professionals. Bekijk de animatie op de website van de Geweldige Wijk.
  5. SameNoord – de formulierenbrigade (Wijchen). Vrijwilligers helpen wijkinwoners bij het aanvragen van toeslagen en minimaregelingen en het op orde brengen van hun financiële administratie.

Verder zijn er hoofdstukken over ‘vroegopsporing’ en preventie, samenwerking, werken met vrijwilligers en ervaringsdeskundigen en monitoren en evalueren.

Kijk op dit blog ook in de rubriek Gezondheid.

Naschrift d.d. 30 augustus 2018: In vervolg op het Inspiratieboek is nu ook een Gesprekstool beschikbaar waarmee je de gecombineerde beleidsaanpak kunt realiseren. En bezoek op 7 november de Landelijke Studiedag Gezond in…

Handreiking Voorkomen Huisuitzettingen – Nieuwe Editie!

Stichting Eropaf! heeft een hernieuwde uitgave van de Handreiking Voorkomen Huisuitzettingen uitgebracht. De handreiking biedt actuele inzichten over preventie en interventie bij dreigende ontruimingen wegens schulden.

Komend najaar organiseert Eropaf! een bijeenkomst rond het thema huisuitzettingen. Stuur een mail naar info@eropaf.nl als je hierover op de hoogte gehouden wil worden.

NRC dossier armoede

Misschien had je het al gezien: de NRC lanceerde in juni het Dossier Armoede. Met video’s en artikelen waaronder Zo proberen gemeenten armoede tegen te gaan.

‘Bureaucratievrij budget’ bij aanvraag schuldhulp

Afbeeldingsresultaat voor den haagDen Haag gaat proberen de doorlooptijd van de schuldhulpverlening in te korten, en tegelijk onderzoeken of het mogelijk is om mensen met (grote) schulden al tijdens het aanvraagproces te helpen, bijvoorbeeld met een sociaal krediet of ‘bureaucratie-vrij budget‘. Een motie hiertoe werd vorige week door de gemeenteraad aangenomen (zie motie L/32 op p.82).

Een hulpvraag wordt vaak pas gesteld als het water al tot aan de lippen staat, en vanaf het eerste gesprek tot de start van de schuldregeling zit gemiddeld drie maanden. Met een sociaal krediet of bureaucratie-vrij budget kan schuldenaars in die overbruggingsperiode net even de nodige ademruimte worden gegeven. Daarmee wordt verdere escalatie van schulden voorkomen.

Het Sociaal Leenfonds van de gemeente Zoetermeer en SUN Zoetermeer biedt ongeveer hetzelfde.

Kabinet kondigt compensatieregeling voor gedupeerde ondernemers aan

Afbeeldingsresultaat voor bbz zelfstandigenZelfstandigen die in 2014-2016 een lening uit de Bbz als gift bij hun inkomen moesten tellen, krijgen compensatie. Dit kondigt staatssecretaris Snel van Financiën aan in een brief aan de Tweede Kamer. Sinds 2017 bestaat dit probleem niet meer, omdat de gift niet langer tot het inkomen wordt gerekend. Lees meer.

Schuldenaanpak op de schop

Moties
Op 3 juli nam de Tweede Kamer de volgende moties aan:

Knellende wetgeving
Op dezelfde dag besprak de commissie SZW van de Tweede Kamer het rapport Knellende schuldenwetgeving met 50 aanbevelingen van externe onderzoekers om wet- en regelgeving aan te passen. Ik sta achter de meeste aanbevelingen en zal er meer over schrijven zodra duidelijk is hoe de Tweede Kamer of het Kabinet deze oppakken.

Stelselwijziging
Geboeid las ik gisteren ‘Schuldhulp veel duurder dan nodig’ met nog verdergaande voorstellen van faillissementsrechter Erik Boerma om de schuldhulpverlening te verbeteren. ‘Je kan het in veel gevallen veel sneller en makkelijker regelen door mensen gewoon door de rechter failliet te laten verklaren. Met een snelle klap direct afdwingen dat de schuldeisers genoegen nemen met dat percentage, en klaar.’

Eerder dit voorjaar schreef advocaat en docent schuldsaneringsrecht Arnoud Noordam De wél effectieve variant van schuldhulp gaat stil ten onder. ‘In 60% van de gevallen wijzen schuldeisers het gemeentelijke aanbod af. De NVVK stelt nu voor alle schuldeisers wettelijk te verplichten aan de gemeentelijke schuldregeling mee te werken. Maar zo’n regeling hebben we al! Juist, dat is de Wsnp.’ Voor de korte termijn stelt hij voor het vereiste van het gemeentelijke voortraject te schrappen (een motie daartoe werd overigens niet aangenomen) of gemeenten te dwingen in alle gevallen waarin schuldeisers niet binnen zes maanden met een regeling hebben ingestemd, schuldenaren door te verwijzen naar de Wsnp. Op langere termijn bepleit hij één geïntegreerd, breed toegankelijk wettelijk traject dat in een veel eerder stadium van de hulpverlening algemeen wordt ingevoerd.

De gemeentelijke schuldhulpverlening komt er in veel beschouwingen niet goed van af. Het minnelijk traject is ‘stroperig’ en het wettelijk traject zou veel beter zijn. Nou denk ik, dat we inderdaad de voordelen van het wettelijk traject beter moeten benutten, en dat er nog veel te verbeteren is bij gemeenten, maar we moeten geen appels met peren vergelijken. Het technisch regelen van schulden is niet zo ingewikkeld. Een kwestie van goed rekenen. Het helpt natuurlijk wel dat een rechter een regeling eenzijdig kan opleggen, terwijl je als gemeente altijd in onderhandeling bent. Maar het stabiliseren van inkomsten, uitgaven en problematiek op andere leefgebieden zodat de schuldenaar rijp is om aan zijn aflosverplichtingen te gaan voldoen, is veel ingewikkelder. Dát is volgens mij de belangrijkste reden dat het gemeentelijke traject stroperiger is dan het wettelijke.

Zou het niet zinvol zijn om een door de gemeente voorbereid schuldregelingsvoorstel altijd door de rechter te laten bekrachtigen? Het op orde brengen van het dossier, het stabiliseren van inkomsten en uitgaven en een PvA om de oorzaken van schulden aan te pakken, laten we dan bij de gemeente. Rechtbanken zitten er ongetwijfeld niet op te wachten om deze volledige ‘intake’ op zich te nemen.

Wat ik verder zou willen, is dat gemeenten 90% van de schulden regelen met een saneringskrediet. Dus veel minder vaak met een schuldbemiddeling. Dat is in de meeste gevallen voordeliger voor zowel schuldeiser, schuldenaar als gemeente. Na de zomervakantie meer daarover…

Schulden in de maatschappelijke opvang en beschermd wonen

Gisteren ging www.schuldenindeopvang.nl live. Met deze site wil Federatie Opvang cliënten in de opvang en beschermd wonen beter leren omgaan met hun financiën en professionals beter toerusten voor schuldhulpverlening aan deze doelgroep. 90% van de opvang-cliënten heeft schulden. Voor beschermd wonen en GGZ zijn geen goede cijfers bekend.

Vorig jaar lazen we Doorstroom opvang belemmerd door financiële knelpunten (Leger de Heils) en Vrouwen in vrouwenopvang verstrikt in financiële regelingen (Ombudsman).

Ook lazen we vorig jaar Utrechtse cliënten langer in de opvang door geldproblemen. Gelukkig lees ik recent Utrechtse financiële uitstroombelemmeringen opvang grotendeels opgelost! Dat is mooi werk van onder andere De Tussenvoorziening. Een greep uit de oplossingen:

  • Elke cliënt die instroomt, krijgt een financiële intake;
  • In de U-wijzer zitten verwijsposters voor woonbegeleiders om ze de weg te wijzen naar passende financiële hulpverlening.
  • De checklist uitstroom zelfstandig wonen brengt voor woonbegeleiders risico’s van zelfstandig wonen in kaart (zie p. 43 van dit rapport).
  • Er komt een Stadsbreed scholingsprogramma biedt Buurtteam- en opvangmedewerkers.

Meer oplossingen vind je dus op schuldenindeopvang.nl.

Preventieplan Leiden

Leiden wil met onder andere belastingadvies, gastlessen en peer-to-peer aanpak op scholen, budgetcursussen, online tools, hulp bij thuisadministratie, nazorg en een sociaal leenfonds voorkomen dat schulden ontstaan of verergeren. In het Preventieplan staan preventieactiviteiten voor onder meer jongeren, zelfstandigen en mensen met een licht verstandelijke beperking. Leiden reserveert hiervoor €200.000 per jaar.

Leiden zet ook stevig in op Vroegsignalering. Daarvoor begroot de gemeente nog eens €544.000 per jaar. De projectplannen van Leiden en andere gemeenten vind je in het artikel Evaluaties en projectplannen Vroegsignalering Schulden.

Actieplan voor mensen met een licht verstandelijke beperking

Gemeenten moeten mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) eerder herkennen en hulp op maat bieden bij schuldhulpverlening en arbeidstoeleiding, staat in de Verkenning LVB, schulden en werk. Op p. 8 staan aanbevelingen voor gemeenten:

  • Houd bij vroegsignalering en schuldpreventie rekening met deze doelgroep en maak gebruik van het landelijk kenniscentrum LVB.
  • Geef wijkteams of sociaal raadslieden de opdracht om als product aan te bieden dat mensen met een LVB altijd even contact kunnen opnemen met vragen over administratie.
  • Zoek mensen actief op als er signalen zijn.
  • Richt de aanvraagprocedure van minimaregelingen zodanig in dat mensen met een LVB deze zo zelfstandig mogelijk kunnen aanvragen.
  • Houd bij de toepassing van bijzondere bijstand rekening met het soms improductieve gedrag, zoals het onvoldoende overzien van consequenties (bijv. bijzondere bijstand geven als een rechtbank geen sanering toekent vanwege een beperkte snelheidsovertreding).
  • Koop een ontregelende schuld af als het ontstaan gerelateerd is aan de beperkingen die samenhangen met de LVB.
  • School professionals en bied een verwijskader.
  • Maak de toegang tot schuldhulpverlening laagdrempelig. Dus niet voor het eerste gesprek al vragen om formulieren te verzamelen.
  • Bied een stappenplan, zodat mensen begrijpen in welke stap ze zitten.

Diverse betrokken organisaties presenteren naar aanleiding van de verkenning het Actieplan LVB, schulden en werk. Hierin kondigen zij aan dat zij de komende twee jaar interventies en trainingen met elkaar gaan delen, pilots op gaan zetten en de bestaande basiskennis over LVB willen uitbreiden. Daarnaast moet onder andere via publieke discussies meer aandacht voor het onderwerp komen.

Adviesrecht en alternatieven voor beschermingsbewind

Je kunt tot uiterlijk 17 september reageren op het concept wetsvoorstel dat het adviesrecht voor gemeenten bij beschermingsbewind regelt. De gemeente krijgt hierin het recht om binnen 4 weken na het verzoek tot instelling van bewind de kantonrechter te adviseren over alternatieven. In Tilburg zijn ze hiermee al aan het proefdraaien. Gisteren was ik bij het kantongerecht in Leiden. We concludeerden dat het mooi zou zijn als gemeente en bewindvoerder al vóór het verzoek bij de kantonrechter een gezamenlijke intake zouden doen.

Budget oké
Schuldhulpverleningsorganisatie Plangroep presenteert ‘Budget oké hét alternatief voor beschermingsbewind waarbij u als gemeente wel regie heeft’. Budget oké is een uitgebreide vorm van inkomensbeheer waarbij meer maatwerk wordt geleverd én gewerkt wordt aan financiële zelfredzaamheid.

Beslagvrij bedrag bankbeslag

Afbeeldingsresultaat voor bankbeslag

Je kunt tot 20 juli reageren op het Wetsvoorstel tot herziening van het beslag- en executierecht dat nu ter consultatie ligt. Het wetsvoorstel regelt o.a. dat er een beslagvrij bedrag bij beslag op een bankrekening wordt ingevoerd en dat het beslagverbod op roerende
zaken wordt gemoderniseerd.

De Ombudsman trok vorig jaar al aan de bel: vereenvoudiging van de beslagvrije voet is mooi, maar vergeet niet ook het bankbeslag aan te passen!

De nieuwe wettekst is grotendeels geschreven door de KBvG. Lees hun persbericht. En lees ook Bestaansminimum schuldenaar beter beschermd op Rijksoverheid.nl.

Zwerfjongeren en schulden

Staatssecretaris Van Ark van SZW heeft mede namens de collega’s van VWS en OCW het onderzoeksrapport Zwerfjongeren en schulden naar de Tweede Kamer gestuurd.

Het aantal dakloze jongeren (18-27 jaar) is sinds een aantal jaar stijgende. Op 1 januari 2016 ging het om 10.700 jongeren. Het grootste deel heeft complexe, meervoudige problematiek. Veel zwerfjongeren zijn bijvoorbeeld in contact geweest met jeugdzorg en hebben agressieproblemen. Ze zijn bezig met overleven. Bijna 25% is zwakbegaafd of heeft een verstandelijke beperking. Veel zwerfjongeren die al in zicht zijn bij een vorm van hulpverlening zitten in budgetbeheer of bewindvoering.

Oplossingsrichtingen
De onderzoekers geven de volgende oplossingsrichtingen:

  • De invoering van de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet zal ertoe leiden dat geen onderscheid meer wordt gemaakt naar leeftijd en de jongeren maandelijks dus een hoger bedrag overhouden.
  • Gebruik eenvoudig en begrijpelijk taalgebruik en motiverende gespreksvoering.
  • Geef uitleg aan schuldeiser over de situatie van de jongere en licht toe wat voor de schuldeiser de voordelen zijn als hij meewerkt aan het schuldhulpverleningstraject.
  • Zorg dat professionals deskundig zijn, bijvoorbeeld als het gaat om schuldhulp aan iemand met studiefinanciering of het begeleiden van mensen met een licht verstandelijke beperking of psychische problematiek.
  • Andere  oplossingen liggen in het goed begeleiden van de overgang van 18- naar 18+ door gemeenten, maar ook in het bieden van stress-sensitieve hulp- en dienstverlening aan deze jongeren.
  • Schuldeisers moeten bijdragen aan het voorkomen en oplossen van betalingsachterstanden bij hun klanten. In het onderwijs moet meer aandacht zijn voor het aanleren van financiële vaardigheden.
  • Voor jongeren van 18 tot 21 jaar geldt een lagere bijstandsnorm omdat ouders verplicht zijn hun kinderen tot 21 jaar te onderhouden. Daarnaast kun je als jongere recht hebben op bijzondere bijstand als je je onderhoudsrecht jegens je ouders niet te gelde kunt maken. Zwerfjongeren kunnen vaak geen beroep doen op hun ouders, bijvoorbeeld doordat hun relatie met ouders is verstoord, dus is aanvullende bijzondere bijstand voor deze groep waarschijnlijk regelmatig nodig. In hoeverre gemeenten op basis van hun beleidsregels zwerfjongeren deze mogelijkheid van bijzondere bijstand überhaupt bieden, is niet bekend.
  • Maar liefst 50% van de schuldhulpverleners geeft in de enquête aan dat zij te weinig tijd krijgen om hulp goed op te zetten, omdat de werkdruk te hoog is. Het verlagen van caseload, waardoor schuldhulpverleners onder andere meer tijd kunnen besteden aan moeilijkere doelgroepen, waaronder zwerfjongeren, is wenselijk.
  • Tot slot worden veranderingen in het onderwijs zelf genoemd, waardoor deze jongeren onderwijs op maat kunnen volgen.

Van Ark schrijft in haar aanbiedingsbrief dat deze doelgroep de nadrukkelijke aandacht heeft van het kabinet, onder andere in de Brede schuldenaanpak, het Actieprogramma Zorg voor de jeugd en de Meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke opvang. In de bijlage van haar brief staat een overzicht van lopende en voorgenomen maatregelen van de betrokken departementen.

Van kostenpost naar investering
Eerder dit voorjaar verscheen het rapport Van kostenpost naar investering. Jaarlijks verlaten 20.000 jongeren op hun 18e jeugdzorg. Het probleem is dat er geen goede overgang is naar volwassenzorg. De kosten zijn hoog: tussen de 36.000 en 100.000 euro per jaar per jongere. Het onderzoek laat zien wat een duurzame, preventieve aanpak van dakloosheid van jongeren oplevert. En dat is, zo zal je niet verbazen, veel!

(klik om te vergroten)

Klik om te vergroten

Evaluaties en projectplannen Vroegsignalering Schulden

Op 12 juni vond weer het Landelijk Overleg Vroegsignalering Schulden plaats. De deelnemers deelden de volgende presentaties en documenten:

De volgende bijeenkomst is op 13 november, waarschijnlijk weer in Utrecht. Begin oktober volgt de definitieve uitnodiging en het programma. Houd op dit blog de agenda in de gaten.

Duurzame Financiële Dienstverlening als alternatief voor beschermingsbewind

Afbeeldingsresultaat voor Oss centrumDe gemeente Oss is gestart met een pilot om te onderzoeken voor welke inwoners Duurzame Financiële Dienstverlening (DFD) een alternatief kan zijn voor bewindvoering. De gemeente hoopt zo de instroom in beschermingsbewind en de kosten daarvan terug te dringen. De pilot loopt nog te kort om al iets over de resultaten te kunnen zeggen.

Lees meer over de pilot. DFD is één van de standaard modules van de NVVK. Lees hier de beschrijving ervan.

lees ook:

 

Decentralisatie-uitkering Schulden en Armoede | Budgetten per gemeente

Afbeeldingsresultaat voor subsidieIn de net verschenen Meicirculaire gemeentefonds 2018 staat vanaf p. 86 hoeveel jouw gemeente in deze kabinetsperiode extra krijgt vanuit de Decentralisatie-uitkering Schulden en armoede. ‘Deze uitkering moet een impuls geven aan de verbetering van de toegang tot en effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening en aan versterking van de lokale regiefunctie van het (kindgericht) armoedebeleid.’ Het budget is niet geoormerkt. De gemeente is dus niet verplicht het in te zetten voor de bestrijding van armoede en schulden. Maar het kabinet maakt in het Interbestuurlijk Programma met de VNG afspraken over de besteding ervan.

Kijk ook nog even naar het overzicht van (overige) budgetten armoedebeleid en schuldhulpverlening 2015 – 2021.

Bestaat de armoedeval?

Marije van Dodeweerd schreef een genuanceerd artikel hierover in het tijdschrift Sprank (ook te lezen op LinkedIn).

De armoedeval houdt in dat als je inkomen stijgt, je allerlei inkomensondersteunende maatregelen verliest waardoor je onder aan de streep niets of zeer weinig extra overhoudt. Ik heb vaak gezien, dat als je gaat rekenen, de armoedeval voor de meeste typen huishoudens zeer mee blijkt te vallen. Maar in de perceptie van mensen is hij heel groot. En er zijn veel misverstanden over inkomensondersteuning. Zo wordt er (ook door werkenden) nog vaak van uitgegaan dat alleen uitkeringsgerechtigden daarvan gebruik kunnen maken, getuige bijvoorbeeld dit artikel.

De armoedeval wordt flink gedempt doordat toeslagen en gemeentelijke minimaregelingen inkomensafhankelijk zijn. En we hebben de arbeidskorting. Gemeentelijke regelingen hebben overigens een relatief kleine invloed op de armoedeval, omdat de bedragen minder hoog zijn. Je kunt trouwens door het Nibud een Minima Effect Rapportage laten maken en zo de koopkracht, armoedeval en het effect van gemeentelijke regelingen in kaart brengen.

Eén van de belangrijkste dingen die je als gemeente kunt doen om de armoedeval te beperken: zorg dat werkende minima gebruik maken van toeslagen en jouw gemeentelijke regelingen. En attendeer bijstandsgerechtigden erop dat het recht op inkomensondersteuning niet direct volledig vervalt als je boven bijstandsniveau zit.

In 2008 schreef ik de handreiking Gemeentelijk Armoedebeleid. Inmiddels behoorlijk gedateerd, maar de paragraaf over de armoedeval is nog best up-to-date. Lees op mijn blog alle artikelen over armoedeval.

Gerjoke Wilmink verlaat ons werkveld

Gerjoke WilminkHè, wat jammer. Ze stopt als directeur van het Nibud en zal waarschijnlijk ook een aantal van haar nevenfuncties afbouwen, bij bijvoorbeeld de Adviesraad NVVK en Platform Wijzer in Geldzaken. En het Landelijk Stimuleringsnetwerk Thuisadministratie waar we samen recent startten als bestuurslid. Gerjoke, we zullen je missen. Heel veel succes als directeur-bestuurder bij Alzheimer Nederland!

Budgetten armoedebeleid en schuldhulpverlening 2015 – 2021

Ik heb een overzicht gemaakt van de gemeentelijke budgetten armoedebeleid en schuldhulpverlening. Of liever gezegd: de mutaties daarin, want het is niet mogelijk om per gemeente precies aan te geven welk budget beschikbaar is. De budgetten zijn in het gemeentefonds niet afgebakend en bijna altijd ongeoormerkt. Hieronder de budgetten vanaf vertrekjaar 2010.

Het maken van dit overzicht was geen sinecure, want de circulaires en Miljoenennota’s zijn erg lastig te lezen en onderling nauwelijks vergelijkbaar. Dus voor wat het waard is:

2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
Regeerakkoord 2010 Bezuiniging schuldhulpverlening -20 -20 -20 -20 -20 -20 -20
Regeerakkoord 2011 Maximering inkomensgrenzen * – €40 – €40 – €40 – €40 – €40 – €40 – €40
Miljoenennota 2011 Koopkracht van bijv. chronisch zieken, gehandicapten en ouderen.  €90  €90  €90  €90  €90  €90  €90
Miljoenennota 2011 Aanpassing norm kwijtschelding en bijzondere bijstand kinderopvang  €10  €10  €10  €10  €10  €10  €10
Regeerakkoord 2012 Intensivering armoedebeleid  €90  €90  €90  €90  €90  €90  €90
Regeerakkoord 2012 Maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten  €216  €266  €268  €268  €268  €268  €268
Intensivering armoede- en schuldenaanpak, Kamerbrief 2013 € 90 € 90 € 90 € 90 € 90 € 90 € 90
Armoedebestrijding ouderen, dec. circulaire 2016 € 3,75 € 3,75
Klijnsma-gelden aanpak kinderarmoede, dec. circulaire 2016 € 85 € 85 € 85 € 85 € 85
Decentralisatie-uitkering voorkomen schulden en bestrijding armoede – in het bijzonder onder kinderen (Schuldenaanpak)  €27  €22,5  €22,5

* Hoewel de maximering in 2013 alweer ongedaan is gemaakt, is het budget niet gecorrigeerd.

Meer aanvragen gemeentelijke schuldhulpverlening, minder instroom Wsnp

Het Jaarverslag 2017 van de NVVK is uit. Het aantal aanmeldingen voor schuldhulp is in 2017 toegenomen, zo blijkt. Eén exacte oorzaak voor de toename is moeilijk is vast te stellen. Wel vermoedt de NVVK dat mensen minder schroom hebben bij het vragen om hulp. Toegenomen media-aandacht, waaronder de documentaireserie Schuldig, zou de problematiek uit de taboesfeer hebben gehaald.

Het gemiddeld aantal schuldeisers is afgenomen, maar de gemiddelde schuld is toegenomen. Bekijk alle cijfers en lees het persbericht van de NVVK.

Aanmeldingen schuldhulpverlening bij NVVK-leden 2007-2017

Bij de Wsnp zien we nog wel steeds een dalende trend qua instroom (bron: Bureau Wsnp):

Instroom Wsnp 2009 – 2017

 

 

Publiek-private samenwerking rond armoede en schulden

Ik ben vandaag bij de vakbeurs Moedige Dialoog. Moedige Dialoog is een initiatief van Sociaal Werk Nederland en de Rabobank om regionale netwerken op te zetten waarin gemeenten, bedrijven en maatschappelijke organisaties samenwerken aan versterking van financiële zelfredzaamheid.

Kijk eens naar de mooie initiatieven die tot nu toe zijn voortgekomen uit de huidige 26 netwerken:

Vanuit het centrale netwerk kun je gratis en betaalde ondersteuning krijgen bij het opzetten of versterken van zo’n netwerk. Kijk op www.moedigedialoog.nl.

Kabinet presenteert Schuldenaanpak

Lees het zojuist gepresenteerde Actieplan brede schuldenaanpak, overzicht initiatieven schuldenaanpak en de Kamerbrief.  Veel maatregelen vonden we al in het Regeerakkoord, een paar keer zelfs met exact dezelfde formulering. Er wordt voor concrete afspraken tussen Rijk en gemeenten onder meer verwezen naar het in februari gestarte Interbestuurlijk Programma (IBP) van Rijk en VNG. Maar zéker wel nieuw is het volgende:

€72 miljoen extra voor gemeenten
In het Regeerakkoord stond al dat het kabinet de komende drie jaar €80 mln. (2018: €30 mln., 2019: €25 mln., 2020 €25 mln.) ter beschikking stelt voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede – in het bijzonder onder kinderen. In de Kamerbrief is vandaag te lezen dat het merendeel van de middelen (90%) via een decentralisatie-uitkering beschikbaar zal worden gesteld aan gemeenten. NB. Voor decentralisatie-uitkeringen geldt formeel dat er geen sprake is van een bestedingsverplichting richting de Rijksoverheid. De middelen kunnen ook aan de bekende lantaarnpalen worden uitgegeven. Maar Rijk en VNG zullen er ongetwijfeld via o.a. het IBP op toezien dat het geld goed wordt besteed.

40 maatregelen
Het actieplan presenteert 40 maatregelen rond 3 actielijnen. Ik noem ze hieronder bijna allemaal; in ieder geval de meest concrete en voor gemeenten relevante:

  • Er wordt verder geëxperimenteerd met een schuldenrechter. Daar lazen we hier en hier al wat meer over. De rechtspraak komt binnenkort met een visiedocument ‘rechtspraak en schulden’ met maatregelen om de schuldenproblematiek te verlichten.
  • Gemeenten krijgen adviesrecht in gerechtelijke procedure rond schuldenbewind. Voorontwerp voor wetsvoorstel wordt naar verwachting rond de zomer voor consultatie aangeboden.
  • Ter ondersteuning van vroegsignalering, betere dienstverlening en kortere doorlooptijden wordt geïnventariseerd welke verduidelijkingen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening mogelijk en nodig zijn. NB. Ik wens dat gemeenten niet allemaal afzonderlijk en telkens verschillende convenanten hoeven te sluiten met schuldeisers, maar dat dit landelijk en uniform wordt opgepakt.
  • Uitvoering van kennis- en ontwikkelprogramma’s Vakkundig aan het werk en Schouders Eronder.
  • De minimum-incassokosten, nu €40, gaan mogelijk omlaag.
  • Ook kleine boetes, vanaf €75, mogen in termijnen worden betaald.
  • Een nieuw incassoregister gaat bureaus registreren die voldoen aan alle eisen met betrekking tot oprichting, bedrijfsvoering en opleiding. Gaat een incassobureau te vaak in de fout, dan wordt het beboet en verliest het registratie.
  • Voor de zomer volgt de consultatie van het wetsvoorstel waarin wordt geregeld dat ook bij bankbeslag de beslagvrije voet wordt gerespecteerd.
  • Het Platform Wijzer in Geldzaken bevordert verantwoord financieel gedrag, met bijvoorbeeld de Werkgeversaanpak en het versterken van financiële vaardigheden van kinderen en jongeren in het onderwijs.
  • Voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid in het programma Tel mee met Taal. NB. Stichting Lezen & Schrijven kan jouw gemeente helpen met het ‘laaggeletterd proof’ maken van de schuldhulpverlening!
  • Eenvoudig maatwerk bij ingewikkelde problemen. Dit is een traject binnen het Programma Sociaal Domein.
  • De ‘doenvermogentoets‘ wordt opgenomen in de Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets en in overleg met de uitvoeringsorganisaties
    concreet vormgegeven. Dit in navolging van het advies van de WRR om uit te gaan van een realistisch perspectief i.p.v. rationalistisch perspectief. Dat advies werd ook al opgepakt in de eerste Miljoenennota van dit kabinet. Mooi. En is uiteraard ook aandachtspunt voor gemeenten.
  • Betere ondersteuning voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Ook een traject binnen het Programma Sociaal Domein.
  • Met 7 gemeenten worden 100 kwetsbare jongeren aan het werk geholpen. Tegelijk wordt gekeken naar het terugbrengen van het aantal belemmerende factoren m.b.v. coaches, waaronder schulden. Onderdeel van Project Integrale Persoonsgerichte Toeleiding Arbeid.
  • Kleinschalige pilots voor de ontwikkeling van een persoonsgerichte aanpak voor mensen met een ernstig psychiatrische aandoening.
  • Breda en Tilburg experimenteren met re-integratie van (ex)-gedetineerden. Daarnaast lopen er experimenten met reclassering in Amsterdam.
  • In het kader van de regeling ter stimulering van activiteiten die een duurzame bijdrage leveren aan het tegengaan van armoede- en schuldenproblematiek wordt op 1 februari 2019 het zesde tijdvak opengesteld. Voor projecten is €4 miljoen beschikbaar. Niet voor gemeenten.
  • De alliantie van vrijwilligersorganisaties versterkt de inzet van vrijwilligers in de gemeentelijke schuldhulpverlening.
  • CBS onderzoekt hoe problematische schulden in kaart kunnen worden gebracht op basis van gegevens uit bestaande registers in plaats van op basis van enquêtes, zoals tot nu toe gebeurt.
  • Vereenvoudiging toeslagen. Bij 3 maanden zorgpremieachterstand zal de zorgtoeslag direct worden overgemaakt naar de zorgverzekeraar. Over afschaffing of aanpassing wanbetalersregeling wordt niet gerept. De regering zal nog wel voor de zomer reageren op een motie om de wanbetalersregeling te onderzoeken op ongewenste effecten. Onderzoek naar omleiden huurtoeslag loopt nog. Eerder werd bekend dat kinderopvangtoeslagniet zal worden omgeleid. Er komt waarschijnlijk een vervolg op pilots waarin de Belastingdienst burgers proactief attendeerde op het moment dat hun situatie verandert en wanneer dit mogelijk gevolgen kan hebben voor hun toeslag.
  • Het conceptbesluit vereenvoudiging beslagvrije voet is eind vorig jaar in consultatie gegeven. Afronding consultatiefase staat gepland op Q2 2018. Dat betekent vast niet dat de nieuwe beslagvrije voet dan al direct van toepassing is. Ik denk dat nog wordt vastgehouden aan invoering per 1-1-2019.
  • Afstemming Rijksincasso. Het kabinet streeft ernaar om organisaties als Belastingdienst, UWV, CJIB en Zorgverzekeraars aan te sluiten op het beslagregister. RVO en DUO zijn al aangesloten. Manifestpartijen SVB, Belastingdienst, CAK, UWV, DUO en CJIB bezien hoe het contact met schuldenaren kan worden verbeterd (lees meer daarover in overzicht initiatieven schuldenaanpak).

Vanavond 22:30 uur praten staatssecretaris van Ark en journalist Jesse Frederik in RTL Late Night over de Schuldenaanpak.

Ouders blijven toeslag kinderopvang op eigen rekening ontvangen

Afbeeldingsresultaat voor kinderopvangtoeslagIn april werd bekend dat de Belastingdienst de kinderopvangtoeslag niet direct naar de kinderopvanginstelling zal overmaken. Dat besloot het kabinet na onderzoek over vereenvoudiging van het toeslagenstelsel.

Zorgverzekering: collectief of op maat?

Zilveren Kruis besloot vorig jaar in een aantal gemeenten te stoppen met de collectieve zorgverzekering voor minima. Voor gemeenten kwam dit besluit onverwacht, wat vragen opriep over de toekomstbestendigheid van het instrument. De VNG liet daarom onderzoek doen naar de betekenis ervan voor zowel gemeenten als zorgverzekeraars.

Zowel gemeenten als zorgverzekeraars hechten veel waarde aan de minimapolis, is de belangrijkste conclusie van het onderzoek. Maar ze zien ook kansen. De polis is er nu vooral erop gericht om mensen met een kleine beurs een goede verzekering te bieden, met korting op de premie. Maar de minimapolis zou ook een rol kunnen krijgen in schuldpreventie en gezondheidsbevordering.

Zorgverzekering op maat in Emmen
Desalniettemin gooit Emmen het met de Zorgverzekering op maat over een andere boeg. Poliswijzer.nl/emmen helpt Emmenaren bij het kiezen van een verzekering die aansluit bij hun persoonlijke zorgbehoefte. Een succesfactor in de aanpak is daarnaast de één-op-éénbegeleiding bij het invullen van de vergelijkingssite. Ongeveer de helft van de mensen beëindigde hun collectieve zorgverzekering of wijzigde hun polis. Het leverde een gemiddelde jaarlijkse besparing op van € 410 per persoon.

Een interessante conclusie vind ik zelf, is dat collectief verzekerden niet meer zorg nodig hadden dan de reguliere verzekerden. Collectief verzekerden zijn bij veel minimapolissen waarschijnlijk dus oververzekerd.

Zorgverzekeringsschulden
Oproep aan gemeenten: vul de enquête in over de aanpak van zorgverzekeringsschulden in jouw gemeente. Zorgverzekeringslijn en Pieter Hilhorst doen op dit moment onderzoek daarnaar. Als je meedoet, krijg je in juni een rapportage van de resultaten.

Uitzending Brandpunt+ over aanpak schulden

Op 3 mei besteedde Brandpunt aandacht aan schuldenproblematiek. Bekijk de uitzending met daarin aandacht voor voorlichting op scholen, vroegsignalering en mobility mentoring.

Als je het mij vraagt, is vroegsignalering de beste innovatie in de schuldhulpverlening van de afgelopen decennia.

Aanpak schulden speerpunt in Interbestuurlijk Programma

Het voorkomen en oplossen van problematische schulden is één van de 9 opgaven in het Interbestuurlijke Programma (IBP). VNG en kabinet bereikten in februari overeenstemming over de uitgangspunten. Fijn dat het hoog op de agenda staat. Ik heb er alleen nog niets over geschreven, omdat er nog niets nieuws in de afspraken staat. Er zijn nog geen nieuwe suggesties en toezeggingen gedaan over bijvoorbeeld financiering (ook niet in de maartcirculaire) en wet- en regelgeving. Daarvoor moeten we nog even wachten op de Schuldenaanpak die de staatssecretaris ‘dit voorjaar’ zal presenteren.

Binnen Opgave 5 Merkbaar beter in het sociaal domein worden nog eens 12 opgaven gesteld specifiek voor het sociaal domein. Daarin vind ik niets terug over armoedebeleid en schuldhulpverlening.

Minister Ollongren bood op 14 februari de programmastart van het interbestuurlijk programma aan aan de Tweede Kamer.

Schuldhulp voor ondernemers

bbz

Het nieuwe Geldboek voor Ondernemers 2018 is uit. Handig voor ondernemers en schuldhulpverleners.

Eerder deze maand meldde ZZP Nederland, dat 80 % van de zzp’ers totaal onbekend is met het Bbz.

Check nog even of jouw gemeente geen zelfstandig ondernemers uitsluit van schuldhulpverlening, zoals de Ombudsman en Inspectie SZW onlangs constateerden. Let op: als je alleen ex-ondernemers helpt, en ondernemers doorverwijst naar het Bbz, dan vallen sommige ondernemers buiten de boot, omdat zij niet tot de doelgroep van het Bbz behoren. Bijvoorbeeld omdat de partner van de zzp’er een inkomen heeft. Bovendien wordt binnen de Bbz vaak eenzijdig ingezet op herfinanciering met een Bbz-krediet (áls de zzp’er al een krediet kan dragen). Instrumenten als schuldbemiddeling en -sanering zou je vanuit de schuldhulpverlening in veel gevallen ook prima (of beter) kunnen inzetten voor ondernemers.

Lees ook nog even: SZW over schuldhulp aan ondernemers (okt. 2017).

Financiële problemen bij vluchtelingen

Afbeeldingsresultaat voor vluchtelingenopvang nederlaND

Hieronder een artikel door Silvia Bunt, waarmee ik af en toe samenwerk.

Risico op financiële problemen bij vluchtelingen te groot

In een onderzoek dat ik heb uitgevoerd in Zaanstad naar maatwerk door de wijkteams, ben ik in contact gekomen met een vluchteling wiens schulden waren begonnen doordat hij zijn ziektekostenverzekering niet goed had geregeld en zijn vrouw wegens complicaties tijdens haar zwangerschap acuut naar het ziekenhuis moest. Dit had een forse ziekenhuisrekening tot gevolg die ze niet konden betalen. Sindsdien ben ik mij bewust van het hoge risico dat vluchtelingen lopen op schulden, als zij niet voldoende worden toegerust op het ingewikkelde financiële systeem in Nederland en op het omgaan met inkomsten en uitgaven. Met dit artikel hoop ik meer aandacht te genereren voor dit probleem, inzage te geven in de oorzaken en gemeenten tot actie aan te zetten.

Start van bestaan met leningen

Vluchtelingen starten hun bestaan in Nederland vaak met leningen. Om hun huis in te richten, ontvangen ze een budget voor inrichtingskosten van de gemeente. Matrassen, beddengoed, koelkast, tafel en stoelen: alles moet worden aangeschaft. Dit budget betreft in de meeste gemeenten een lening die moet worden terugbetaald. Daar komen nog kosten voor het inburgeringstraject en soms ook gezinshereniging bovenop. De lening voor het inburgeringstraject hoeft weliswaar niet te worden terugbetaald als de vluchteling op tijd zijn diploma haalt of ontheffing/vrijstelling heeft. In de andere gevallen moet deze lening echter wél worden terugbetaald, maar dat is lang niet altijd helder voor vluchtelingen.

Risico op financiële problemen is groot

De exacte omvang van financiële problemen onder vluchtelingen is nog nooit onderzocht. Maar, ter illustratie: Ruim de helft van de 345 statushouders die in 2015 in Breda werd gehuisvest heeft financiële problemen. Dat blijkt uit een analyse van de gemeente Breda in 2017. De statushouders kampen met betaalachterstanden en begrijpen vaak niet goed hoe het financiële systeem in Nederland werkt.

Oorzaken financiële problemen

Uit een recente publicatie van het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS) komt een aantal specifieke redenen naar voren waardoor vluchtelingen snel in de financiële problemen komen en schulden kunnen krijgen.

Bij vestiging in de gemeente, kan de aanvraag van documenten en toeslagen vertraagd worden waardoor schulden kunnen ontstaan. Een voorbeeld hiervan is dat er verwarring kan ontstaan bij namen van Eritreeërs, die verschillend geschreven staan op de verblijfsvergunning en de bankpas, waardoor de Belastingdienst toeslagen niet toekent en er eerst een nieuwe bankpas met overeenstemmende naam moet worden aangevraagd.

Ook kunnen schulden ontstaan doordat vluchtelingen hun uitkering niet altijd direct ontvangen. Huur- en zorgtoeslag worden gemiddeld na vijf weken uitgekeerd. Bovendien worden kindgebonden toeslagen soms te laat gestort. Tot slot komt het voor dat het maximum bedrag van de huurtoeslag eigenlijk niet toereikend is. Bijvoorbeeld omdat de goedkopere sociale huurwoningen niet meer beschikbaar zijn, waardoor het verschil tussen de verkregen huurtoeslag en huurprijs relatief groot is.

Het is moeilijk voor vluchtelingen om hun inkomsten en uitgaven overzichtelijk te krijgen. Het feit dat je bijvoorbeeld een zorgverzekering betaalt, maar nog wel een eigen risico voor zorgkosten moet betalen (€385 in 2017) kan verwarrend zijn. Ook zijn vluchtelingen soms niet voorbereid op bepaalde facturen, zoals de eindnota van gas, water en licht. Mensen weten zelf vaak niet hoeveel geld ze per maand te besteden hebben en welke rekeningen er nog gaan komen. Dit heeft tot gevolg dat veel statushouders het geld dat ze van de gemeente ontvangen, direct weer uitgeven, zo gaven enkele gemeenten aan die door KIS zijn geïnterviewd.

Bij het ontstaan van financiële problemen, speelt taal natuurlijk een rol. Hoewel vluchtelingen al in het asielzoekerscentrum beginnen met taallessen, is hun niveau van de Nederlandse taal in het begin vaak niet voldoende om bijvoorbeeld belastingaangifte te doen.  Veel formulieren zijn bovendien alleen in het Nederlands verkrijgbaar. Een aantal vluchtelingen die naar Nederland komen, is analfabeet, waardoor het voor hen überhaupt lastig is om schriftelijk informatie te lezen en financiële zaken te regelen.

Vluchtelingen die zich als statushouder in een gemeente vestigen lopen kortom een hoog risico op het ontstaan van schulden. Dit komt door het lastige financiële systeem in Nederland , de grote hoeveelheid regelingen en instanties waar zij opeens mee te maken krijgen, hun (zeker in het begin) beperkte kennis van de Nederlandse taal, hun lage inkomen en de leningen waarmee zij starten.

Oplossingen

Mijn conclusie is dat statushouders, vooral de eerste tijd na huisvesting, serieuze en professionele begeleiding nodig hebben om hun financiële huishouding goed op orde te krijgen. Hiermee kunnen schulden worden voorkomen. Een serieuze investering vanuit gemeenten op dit punt, zal wel eens kosteneffectief kunnen blijken te zijn. Een driejarig traject schuldhulpverlening (minnelijk) kost immers naar schatting zo’n €4.500 (gebaseerd op de Effectencalculator).

In de publicatie van KIS staan twee voorbeelden genoemd van dergelijke ondersteuning. Als eerste het project Euro-Wijzer. In dit project helpt VluchtelingenWerk Nederland vluchtelingen om financieel zelfredzaam te worden en (verdere) schulden te voorkomen. Het project maakt gebruik van groepsgewijze trainingen en vrijwillige budgetcoaches. Hiervoor ontwikkelde het Nibud speciaal materiaal dat aansluit bij de belevingswereld en context van vluchtelingen. In de training werken mensen aan concrete doelen zoals een ordelijke thuisadministratie, omgaan met digitaal betaalverkeer, vooruit plannen in het uitgavenpatroon en aanvragen van bestaande voorzieningen. Daarnaast konden vluchtelingen terecht op regionale spreekuren. Het project zal in 2018 in verschillende gemeenten verder uitgerold worden.

Verder ontwikkelde Kredietbank Nederland een startpakket voor vluchtelingen dat op dit moment in uitvoering is in de gemeenten Tytsjerksteradiel en Leeuwarden. In Tytsjerksteradiel  krijgt de statushouder hierdoor binnen één week een woninginrichtingskrediet zodat deze binnen de gestelde termijn van twee weken kan verhuizen. Daarnaast  wordt ervoor gezorgd dat de uitkering wordt aangevraagd, dat alle statushouders over een DigiD code beschikken en dat de toeslagen juist worden aangevraagd. Vervolgens worden “tijdelijk” de huur, gas, elektra, water en de ziektekostenverzekering betaald. Er zijn zeer korte lijnen met Vluchtelingenwerk en de statushouders krijgen hulp bij het bijhouden van hun financiële administratie. De ervaringen in Tytsjerksteradiel zijn positief. Sinds dit project is gestart zijn er in de gemeente twee statushouders in de financiële problemen gekomen, terwijl er bijna 100 zijn gehuisvest.

———

Lees op dit blog ook artikelen met #migranten 

Blockchaintechniek in schuldhulpverlening

Afbeeldingsresultaat voor blockchainDe gemeente Groningen gebruikt blockchaintechniek voor het actualiseren van het overzicht van betalingsachterstanden, inkomsten en uitgaven. Zo werkt het: een cliënt van de schuldhulpverlening logt in met DigiD en komt in een omgeving met een overzicht van openstaande financiële verplichtingen. Groningen wil het systeem verder uitbreiden met zoveel mogelijk partijen, zodat het financiële overzicht vollediger wordt. Ook schuldeisers zijn met de toepassing geholpen. Zij maken immers vaak onnodige incassokosten als hun vorderingen moeilijk inbaar zijn. Om de privacy van burgers te beschermen zijn de gegevens die worden verstrekt minimaal. Externe partijen kunnen weliswaar nagaan of burgers bekend zijn bij de schuldhulpverlening, maar alleen de schuldhulpverlener kan onderzoeken of een vordering in het systeem wordt opgenomen.

Groningen wil de blockchaintechniek verder ontwikkelen en vóór de zomer een minimale toepassing live hebben. Bron: Binnenlands bestuur.

Zuidhorn en Utrecht experimenteren ook met blockchaintechniek, zo lees je in Realtime inkomensregister en flexibel uitkeringssysteem. Sommige schulden-apps hebben ook blockchain-achtige functionaliteiten.

Waarschuwing: als je doorklikt in de artikelen over blockchain, krijg je uitleg en duizelingwekkende filmpjes over blockchaintechniek. Ik snap nog niet de helft. Laat je daardoor niet ontmoedigen om iets met blockchain te doen. Het gaat uiteindelijk om het realtime bundelen en koppelen van informatie over inkomsten en uitgaven (verplichtingen). laat de techniek maar aan de techneuten over.

Met apps je geldzaken op orde

Ik ben betrokken bij de ontwikkeling van een aantal apps waarmee je grip houdt op je geldzaken. Die apps schieten tegenwoordig als paddenstoelen uit de grond. Vooral voor jongeren. De apps hebben één of meer van de volgende functionaliteiten:

  • Een koppeling met je betaalrekening, zodat je met mooie taartdiagrammen ziet waar jij je geld aan uitgeeft.
  • Overzicht van minimaregelingen, toeslagen, etc. Soms ook met indicatie of je er recht op hebt.
  • Tips om te besparen of je inkomen te verhogen.
  • Reservering voor vaste lasten. In Culemborg loopt een interessant experiment met een app die het inkomen, zodra het binnenkomt, meteen op een subrekening reserveert voor betaling van bijvoorbeeld de vaste lasten. Het geld kan niet meer aan iets anders worden uitgegeven, tenzij de debiteur, rekeninghouder of schuldhulpverlener akkoord is met afwijkende besteding. Ook kan geoormerkt geld op de rekening worden gestort, bijvoorbeeld bijzondere bijstand voor een wasmachine. De ontvanger kan het geld alleen uitgeven bij bepaalde leveranciers en/of aan wasmachines.
  • Op maat gemaakt voor gemeente of regio.
  • Communiceren met schuldeisers, bijvoorbeeld over betalingsregeling.
  • Budgetbeheerachtige toepassingen: schuiven tussen potjes. En hoeveel heb ik nog te besteden deze maand?
  • Blended hulpverlening. Gekoppeld aan een website. Communiceren met een hulpverlener.
  • Nudging. Belonen van verstandige keuzes.
  • Veilig opslaan en foto’s maken van bijvoorbeeld documenten, formulieren en handtekening.
  • Aanvragen voorzieningen.
  • Beveiligde informatiestromen naar bijv. gemeente en Belastingdienst
  • Signaleren toekomstige tekorten o.b.v. data-analyse

Hieronder een overzicht van apps (en websites) die ik de afgelopen tijd tegen ben gekomen, op alfabetische volgorde. Ik ken ze niet allemaal, dus kan geen waardeoordeel geven.

Amsterdam voorziet

Bereken uw recht

  • Op www.berekenuwrecht.nl checken burgers hun recht op toeslagen. Sluit jouw gemeente aan, zodat burgers ook gemeentelijke inkomensregelingen kunnen checken en aanvragen. Het is een online tool, geen app, maar ingericht om te gebruiken met een smartphone.

Buddy App

  • App is in ontwikkeling. Kijk op www.buddypayment.nl. De moeite waard om in de gaten te houden!

Budget de baas

Bydehand

  • Online opbergkast‘ om documenten en abonnementen te beheren; hier betaal je wel iets voor als gebruiker.

Doekoe

E-training van Cijfers & Centen

Eerste Hulp Bij Schulden

Fikks

Financieel paspoort

De app gaat in opdracht van de gebruiker langs allerlei sites op zoek naar persoonlijke gegevens. Die worden in een handzaam overzicht gezet, dat weer gebruikt kan worden bij een hypotheekaanvraag, een financieel planningsgesprek of in de schuldhulpverlening.

Geldfit

Geldplannen

  • Het Nibud/Startpunt Geldzaken biedt diverse online geldplannen.

Goed Geld

Grip app

How2Spendit

  • Tips, trucs en tools via website how2spendit.nl en social media. Veelal gratis.

Huishoudboekje

Insolved

  • Online tool waarmee sneller schuldregeling kan worden getroffen met schuldeisers. Wordt tegen betaling aangeboden aan o.a. gemeenten.

Kandoor

  • Website kandoor.nl. Gratis en onafhankelijk chatten met vrijwilligers.

Krap

  • Krap.nl initiatief van gemeente ’s-Hertogenbosch.

MijnGeldzaken.nl

  • Mijngeldzaken.nl is “de eerste onafhankelijke website die u een compleet inzicht geeft in al uw geldzaken. Het is veel meer dan een huishoudboekje! U ziet hoe financieel gezond u bent en of uw dromen in de toekomst gerealiseerd kunnen worden. Ook krijgt u tips over hoe u uw financiële toekomst kunt verbeteren. Heeft u advies nodig van een expert? Financieel adviseurs zijn online om u van advies te voorzien.” Het instapmodel is gratis.

Mijnstadsbank

MoneyFit

Monnie

Nibud

Online platform

Online Schuldencoach

  • In ontwikkeling. Bekijk uitleg door schuldencoach Liselotte Maas op YouTube.

Plinkr

  • Plinkr is een platform dat hulpverleners met inwoners verbindt en hen samen helpt om de financiële thuisadministratie op orde te krijgen.

Schaarste app

Schulden.nl

  • Gratis voor mensen met schulden. Eerste hulp bij schulden, waarna verwijzing naar reguliere schuldhulpverlening. Lees mijn blog hierover.

Schulden de Baas

  • Online programma voor schuldhulpverlening waar gemeenten zich bij kunnen aansluiten. Aan de hand van vragen en opdrachten werken cliënten zelf aan een oplossing voor hun financiële problemen. De gemeentelijke schuldhulpverlener begeleidt ze hierin. Lees het artikel op mijn blog.

Schuldwisser

Schuldvrij app

Stack je money

SWF+

Tel je geld

Uit de schulden

Wijzer in Geldzaken

  • www.wijzeringeldzaken.nl is een initiatief van het ministerie van Financiën. ‘Op deze website helpen we jou met financiële vragen waar je gedurende je leven tegenaan kunt lopen.’

Zelf je schulden regelen

PS: Clairette van der Lans (Wijzer in Geldzaken), bedankt voor je bijdragen!!

2 op 5 Nederlanders worstelt met thuisadministratie

Minstens 40% van de Nederlanders heeft moeite om het overzicht over hun financiële administratie te bewaren. Zij hebben vaker betalingsachterstanden en staan vaker rood dan mensen die hun administratie volledig op orde hebben. Dit blijkt uit het Nibud-rapport Financiële administratie in een digitaal tijdperk. Lees het persbericht.

Tsjonge, werk aan de winkel dus voor o.a. vrijwilligers en professionals die mensen helpen bij het op orde brengen van de thuisadministratie. Sinds 1 april zet ik me ook hiervoor in, als bestuurslid van het Landelijk Stimuleringsnetwerk Thuisadministratie (samen met o.a. Gerjoke Wilmink van het Nibud, trouwens).

Infographic Financiële administratie

Gisteren besteedde de NOS aandacht aan dit onderwerp: ‘We komen mensen tegen met vuilniszakken vol administratie

Quickscan beschermingsbewind

cover-op-weg-naar-een-sluitende-aanpak-voor-financieel-kwetsbaren

Platform31 onderzocht welke instrumenten gemeenten inzetten als passend aanbod wanneer beschermingsbewind niet noodzakelijk is. Ook ontwikkelden ze de Quickscan Beschermingsbewind voor een eerste inschatting van de ondersteuningsbehoefte van financieel kwetsbaren. Tip: verspreid deze onder doorverwijzende partijen zoals zorginstellingen, wijkteams of maatschappelijk werk.

Uit het onderzoek komt naar voren dat beschermingsbewind vooral bedoeld is als ondersteuning én bescherming bij een langdurig of permanent gebrek aan zelfredzaamheid van een financieel kwetsbare inwoner. In de praktijk wordt beschermingsbewind volgens de onderzoekers nog regelmatig gezien als de oplossing voor iemands problematische schuldsituatie.

Opgroeien in armoede

De SER presenteerde vorige maand haar advies Opgroeien zonder armoede.  De Kinderombudsman presenteerde eerder het rapport Alle kinderen kansrijk. In haar brief van 6 april schrijft staatssecretaris Van Ark namens het kabinet dat ‘de adviezen betekenisvolle inzichten hebben gegeven die het belang van de aanpak van armoede onder kinderen onderstrepen. In lijn met deze adviezen zal het kabinet niet alleen inzetten op het compenseren van de gevolgen van armoede door kinderen mee te laten doen op school, aan sport en cultuur en aan sociale activiteiten, maar ook stevig investeren in het aanpakken van de structurele oorzaken van armoede.’

In de 19 kantjes tellende brief worden vrij uitputtend de maatregelen opgesomd die het kabinet neemt om kinderarmoede te bestrijden. Gelukkig wordt e.e.a. samengevat op p. 18/19. De meeste maatregelen kennen we al, mede omdat ze zijn genomen door het vorige kabinet. In veel gevallen wordt voor de uitvoering (van de maatregelen en opvolging van de adviezen) verwezen naar gemeenten. Ik heb een paar zaken ge-highlight en gelinkt:

VOORKOMEN VAN ARMOEDE

Meer mensen aan het werk

  • In gesprek met gemeenten over perspectief voor mensen in de bijstand
  • Het versterken van de werkgeversdienstverlening in de arbeidsmarktregio’s

Werk moet lonen

  • Verlaging van de lasten op arbeid
  • Meer uren werken laten lonen: verkleinen marginale druk vanaf het minimumloon.

Naar de mening van het kabinet past in dit verband een categoriale invulling van het armoedebeleid met vaste inkomensgrenzen niet bij het wettelijk uitgangspunt van de aanvullende inkomensondersteuning dat individueel maatwerk leidend is.

Verbeteren inkomenspositie van gezinnen met kinderen

  • Verlaging van de lasten op arbeid.
  • Verhoging van de kinderopvangtoeslag.
  • Verhoging van de kinderbijslag.

Voorkomen en bestrijden van problematische schulden

  • Het kabinet presenteert dit voorjaar haar brede schuldenaanpak.

Inzet extra middelen

  • Extra middelen in 2018-2020 voor het voorkomen van schulden en het bestrijden van armoede, in het bijzonder onder kinderen. Over de invulling van deze middelen wordt de Tweede Kamer dit voorjaar geïnformeerd. [Ik weet niet of dit geld naar gemeenten gaat]

TEGENGAAN VAN DE GEVOLGEN VAN OPGROEIEN IN EEN GEZIN MET LAAG INKOMEN

Lokaal integraal maatwerk

  • Programma Sociaal Domein (versterken lokale slagkracht en verbinding gemeenten).
  • Ondersteunen gemeenten bij invulling lokale regiefunctie in overleg met VNG en Divosa.

Samenwerking met maatschappelijke organisaties

  • Financiële ondersteuning van Stg. Leergeld, Jeugdsportfonds / Jeugdcultuurfonds, Nationaal Fonds Kinderhulp en Stg. Jarige Job
  • Subsidieregeling Kansen voor alle kinderen

Samenwerking met scholen

Het kabinet investeert structureel € 170 miljoen extra in een verruiming van het aanbod van voorschoolse educatie. Daarmee kunnen gemeenten peuters met een risico op een achterstand spelenderwijs meer taalvaardigheden mee laten geven. Daarnaast investeert het kabinet structureel € 15 miljoen extra in verdere versterking van de onderwijskansen. Deze investeringen komen bovenop het al bestaande budget ter bestrijding van onderwijsachterstanden. Dat betekent dat vanaf 2020 voor gemeenten in totaal structureel € 486 miljoen beschikbaar is. Voor basisscholen is structureel € 260 miljoen als onderdeel van de lumpsum beschikbaar.

Het kabinet faciliteert lokale samenwerking. Onder meer via het programma Gelijke Kansen, met daarbinnen de Gelijke Kansen Alliantie waarin gemeenten, scholen, onderwijsinstellingen, maatschappelijke initiatieven en het ministerie van OCW samenwerken. Vanuit hun lokale agenda bepalen deze partijen welke initiatieven zij gezamenlijk ondernemen om de gelijke kansen in het onderwijs te bevorderen. Het kan gaan om extra taallessen aan de ouders en kinderen, coaching en begeleiding van leerlingen of om activiteiten gericht op beroepseducatie en het trainen van sociale vaardigheden. Het ministerie van Onderwijs heeft € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld voor cofinanciering van deze initiatieven.

Versterken van kennisopbouw en kennisdeling

Financiële ondersteuning gemeenten

  • Vanaf 2017 €85 miljoen extra per jaar voor het verstrekken van voorzieningen in natura voor kinderen in armoede

MONITOREN VAN RIJKSBELEID EN GEMEENTELIJK BELEID

  • Het kabinet is voornemens om aan het SCP, CPB en CBS gezamenlijk te vragen om te onderzoeken of het mogelijk is tot eenduidige armoede indicatoren te komen die bruikbaar zijn voor een eventuele reductiedoelstelling.
  • Tweejaarlijks inzicht in huishoudens met risico op armoede via rapportages CBS en SCP
  • Monitoring van de bestuurlijke afspraken met de VNG
  • Gesprekken met partijen op basis van deze inzichten

INZET VAN WERKGEVERS EN WERKNEMERS

Tot slot, lees ook de reacties van VNG en Divosa:

Naslagwerk voor schuldhulpverleners

Schouders Eronder heeft een mooi naslagwerk gepubliceerd van de kennisbijeenkomsten voor schuldhulpverleners, die het programma begin dit jaar organiseerde. Waarom heeft de rechtbank zoveel informatie nodig voor een WSNP zitting? Hoe gaat het CJIB om met problematische schulden als een boete moet worden geïncasseerd?

In het naslagwerk zijn presentaties te vinden van de rechtbank, bureau WSNP, CJIB, SVB/CAK, Belastingdienst en UWV.

  • De rechtbanken Midden- Nederland, Den Haag en Noord-Nederland geven tips voor schuldhulpverleners voor, tijdens en na de zitting.
  • Bureau WNSP gaat in op de belangrijkste vragen van schuldhulpverleners.
  • Het CJIB vertelt wat inzet op maatschappelijk verantwoord innen en incasseren inhoudt.
  • Het SVB/CAK gaan in op de intentieverklaring schuldenproblematiek.
  • De Belastingdienst en Schouders Eronder hebben een handige infographic gemaakt voor schuldhulpverleners met informatie over wat te doen bij beslag, hoe de verrekenregels werken en nuttige contactgegevens. Onder meer van STELLA, een speciaal team van de Belastingdienst voor urgente zaken. Er zijn ook presentaties te vinden, onder meer over een (fictieve) klant die gemangeld wordt tussen regels en procedures.
  • UWV licht haar rol toe bij klanten met schulden.

Schouders Eronder organiseert dit jaar nog meer bijeenkomsten, zie agenda.

Schuldhulpverleners en beleidsmakers attendeer ik daarnaast graag op de Kennisbank Inzicht Schuldhulpverlening van Stimulansz.

Op een houtje bijten in de Wsnp

In zijn boek ‘Bijten op een houtje’ beschrijft Co Eppink zijn ervaringen met het Wsnp-traject dat hij liep van 2013-2016. Bekijk de trailer:

Bekijk ook nog eens de filmdocumentaire Vergeef mij mijn schulden (sept. 2017).

Schuldhulp voor jongeren

Afbeeldingsresultaat voor jongeren schulden

Kunnen jongeren met studiefinanciering een schuldregeling treffen?
Het antwoord staat in de vandaag verschenen notitie Jongeren met studiefinanciering en schuldhulpverlening: Er is niet voor iedereen eenduidig aan te geven wat prioriteit heeft: een opleiding of de schulden regelen. Daarom is het van belang dat binnen de gemeente beleid wordt gemaakt over jongeren met schulden die een opleiding (moeten) gaan volgen. Het hogere doel is immers: kansen op de arbeidsmarkt vergroten. Vaak kunnen beide trajecten naast elkaar lopen: een opleiding volgen en afspraken met schuldeisers maken. De afspraken met schuldeisers hoeven niet persé een sanering te zijn, maar het is wel mogelijk een sanering in te zetten als er (ook) studiefinanciering wordt ontvangen. DUO zelf mag niet meewerken aan een sanering als er tegelijkertijd studiefinanciering wordt verstrekt. Is DUO één van de schuldeisers? Dan kan DUO buiten de regeling worden gelaten maar dit moet duidelijk aan alle andere schuldeisers worden gecommuniceerd.

De notitie is uitsluitend beschikbaar voor NVVK-leden, dus meer dan dit kan hier niet delen. Oké, één dingetje nog: De NVVK houdt de mogelijkheid open om een ‘iets langere aflosperiode’ aan te houden dan de gebruikelijke 3 jaar.

Wat als het inkomen laag of onregelmatig is, of hoofdzakelijk bestaat uit studiefinanciering?
Ik zie in een aantal gemeenten dat er dan toch een (minimale) afloscapaciteit wordt vastgesteld. Elke jongere kan pak ‘m beet 50 euro per maand inzetten om zijn schulden af te lossen.

Voorbeelden
Ik heb wat voorbeelden verzameld van de gemeentelijke projecten voor jongeren met schulden. Ik wil er een keer wat uitgebreider bij stil staan, zoals bijvoorbeeld Jora Wolterink deed in haar blog Jongeren met schulden- geef ze gewoon goede schuldhulpverlening. Maar ik kom er op korte termijn niet aan toe. Dus ik deel dit alvast:

En lees ook:

Staatssecretaris over o.a. vereenvoudiging toeslagensysteem

Had ik al gemeld dat staatssecretaris Van Ark dit voorjaar een brede schuldenaanpak zal presenteren? Ik ben benieuwd naar de inhoud, want in het Regeerakkoord en tijdens o.a de overleggen met de Tweede Kamer worden nog weinig concrete nieuwe maatregelen genoemd.

Gisteren stuurde Van Ark een brief naar de Tweede Kamer. Daarin worden de kabinetsplannen al iets concreter. Ze reageert in de brief op het rapport ‘Eenvoud loont – Oplossingen om schulden te voorkomen’ van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). RVS pleit voor eenvoud en preventie en komt met drie soorten oplossingen:

  1. Vereenvoudigen van ingewikkelde systemen en regels – vooral het toeslagensysteem – om escalatie van schulden te voorkomen (technisch ontzorgen). Van Ark schrijft dat een algehele herziening van het toeslagensysteem op korte termijn ‘geen realistische optie’ is. Wel volgt in het voorjaar nog haar reactie op een motie om de huurtoeslag direct over te maken naar de verhuurder. Een vergelijkbare motie over het overmaken van zorgtoeslag naar de zorgverzekeraar is onlangs beantwoord door Minister Bruins (Medische Zorg): overmaken van zorgtoeslag voor alle rechthebbenden vindt Bruins disproportioneel. Maar overmaken op vrijwillige basis of voor mensen met 3 maanden achterstand (daarvoor bestaat al wettelijke basis) wil Bruins wel verder uitwerken. Van Ark wijst er verder op, dat er wordt gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek voor de kinderopvang, waarbij geld direct naar kinderopvanginstelling i.p.v. ouders gaat. Naschrift d.d. 3 april: Ombudsman wijst op nieuwe regeling voor verrekening schuld kinderopvangtoeslag.
  2. Preventief ondersteunen van mensen bij hun financiële huishouding, nog voordat er schulden zijn (sociaal ontzorgen). Mensen moeten eenvoudiger en sneller toegang krijgen tot hulp.
  3. Versterken van verantwoordelijkheid van overheid, bedrijven en organisaties om het risico op escalatie van schulden te verkleinen (zorgplicht).

Als reactie op voorstellen 2 en 3 noemt Van Ark een aantal maatregelen die al in gang zijn gezet (waarvan de meeste op mijn blog al aan de orde zijn gekomen).

Eerder werd duidelijk dat het kabinet het huidige systeem van loonkostensubsidie voor werkgevers wil inruilen voor een systeem waarbij mensen onder het wettelijk minimumloon zelf moeten regelen dat hun inkomen wordt aangevuld. Een slecht idee, vinden betrokkenen en deskundigen.

Financiële hulpvragen oppakken in het wijkteam

Movisie beschrijft aan de hand van een ‘klantreis‘ hoe sociale professionals in wijkteams hun cliënten kunnen helpen.

Je kunt ongeveer hetzelfde lezen in de handreiking De eindjes aan elkaar knopen, ook voor sociale professionals.

Movisie ontwikkelde vorig jaar de gratis E-learning signaleren en begeleiden financiële problemen.

Wat doe je in het wijkteam, en wat doe je centraal bij schuldhulpverlening? Ik onderzocht het in 10 grote gemeenten.

En tot slot, welke rol hebben sociaal werkers in de schuldhulpverlening? Ik schreef voor SWN Sociaal werk in de schuldhulpverlening (2016).

Bevoorschotting bijstand niet altijd correct

Gemeenten hebben maximaal 8 weken de tijd om een aanvraag voor een bijstandsuitkering te beoordelen. Om die periode financieel te overbruggen, hebben bijstandsaanvragers recht op een voorschot op hun uitkering. Uit onderzoek van Regioplan voor de rekenkamercommissie van Enschede blijkt, dat dit niet altijd goed verloopt. En dat geldt niet alleen voor Enschede!

Zo blijkt bijvoorbeeld dat voorschotten niet altijd ambtshalve (zonder aanvraag) worden verstrekt, en dat klanten zelf om een voorschot moeten verzoeken. Verder zijn de voorschotten niet altijd van de juiste hoogte, en worden ze niet altijd binnen de wettelijke termijn vier weken verstrekt. Eén van de aanbevelingen van de onderzoekers: leg je beleid vast in een openbaar beleidsdocument. De wetstekst en MvT bieden namelijk ruimte voor interpretatie.

De regelgeving voor voorschotten vind je in art. 52 Participatiewet. Check even of jouw gemeente het goed doet.

Lees het rapport en het artikel in Sociaal Bestek.

Handreiking Vroegsignalering

Afbeeldingsresultaat voor vroegsignalering

De handreiking Vroegsignalering Lessen uit de Praktijk (van Schouders Eronder) is verschenen. De auteurs hebben 10 aanbevelingen voor gemeenten die aan de slag willen met vroegsignalering (uitgewerkt in hoofdstuk 4):

  1. Bezint eer ge begint
  2. Maak een business case
  3. Vroegsignalering is samenwerking
  4. gezamenlijk uitwerken ketenproces
  5. Verzeker je van politiek-bestuurlijke steun
  6. Denk na over benadering en bejegening
  7. Monitoren, evalueren over de hele keten
  8. Gemeentelijke schulden: begin bij de bron
  9. Inbedden in bredere context
  10. Vereenvoudiging van regelingen

Lees alle artikelen over vroegsignalering op dit blog.

Te weinig aandacht voor financiële problemen nieuwkomers

Gemeenten houden zich druk bezig met de integratie van statushouders. De nadruk ligt daarbij sterk op werk, en minder op financiële en sociale zelfredzaamheid. Volgens onderzoek van Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) en partners is het systeem van zorgtoeslagen, naheffingen, eigen risico en afrekeningen zo complex dat de nieuwkomers, die vaak de taal nog onvoldoende beheersen, snel schulden maken.

Het onderzoek richtte zich op drie gemeenten: Peel en Maas, Lelystad en Pijnacker-Nootdorp. Daaruit blijkt, dat nieuwkomers toeslagen meteen uitgeven en eerder geld besteden aan luxeproducten, zoals een grote tv of een elektrische fiets. EU-arbeidsmigranten komen vaak naar Nederland om geld te sparen. Zij krijgen vooral te maken met uitbuiting.

Tips voor gemeenten (§4.3):

  1. Zet in op interne communicatie en kennisdeling
  2. Neem meer tijd en leg de nadruk op preventie
  3. Ontwikkel actief beleid gericht op nieuwkomers
  4. Investeer in de dialoog met migrantenorganisaties
  5. Gebruik sociale media
  6. Lever maatwerk
  7. Zorg voor hulp bij traumaverwerking

Eerder al presenteerde KIS 12 voorbeelden van initiatieven rond schuldpreventie voor migrantengroepen. Lees ook het Casusboekje vluchtelingen in Nederland van Stimulansz.

Inspectie SZW: schuldhulpverlening niet overal breed toegankelijk

Net als de Ombudsman onderzocht de Inspectie SZW de toegang tot de schuldhulpverlening. Bij de Ombudsman is het glas halfleeg. Bij de Inspectie SZW is ‘ie halfvol.

De Inspectie concludeert: “dat er over het algemeen sprake is van een brede toegang tot schuldhulpverlening. Bijna alle gemeenten (93%) gaan bij een verzoek tot schuldhulpverlening over tot een individuele afweging van de situatie van de hulpvrager voordat een gemeente een besluit neemt een aanvraag toe te kennen dan wel af te wijzen. Ook is er geen sprake van wijdverbreide categoriale uitsluiting van bepaalde doelgroepen. Wel zien we dat nog vrij veel gemeenten de toegang beperken voor zelfstandigen (41%), mensen met fraudeschulden (20%) en mensen die al eerder gebruik hebben gemaakt van een vorm van schuldhulpverlening (21%). Zelfstandigen met financiële problemen worden doorverwezen naar een gemeentelijke regeling die voor deze doelgroep in het leven is geroepen (de Bbz, Besluit bijstandverlening zelfstandigen). Voor de andere groepen waarbij een weigeringsgrond van toepassing is, vindt er in toenemende mate een brede individuele afweging plaats voordat een gemeente een besluit neemt.”

“Dit neemt niet weg dat we enkele kwetsbaarheden in het proces signaleren. Onder meer de kennis die bij de meldpunten aanwezig is om burgers goed door te geleiden naar schuldhulpverlening is bij een derde van de gemeenten een punt van aandacht. Daarnaast krijgt gemiddeld 20% van de mensen met problematische schulden geen schuldhulpverlening. Meestal omdat de gemeente ervoor kiest om de hulpverlening eerst op andere problemen te richten, bijvoorbeeld in geval van een verslaving. Bij een derde van de gemeenten wordt echter niet bewaakt dat de schuldhulpverlening gestart kan worden op het moment dat de situatie is gestabiliseerd. Dat behoeft ook enige aandacht.”

En verder: “Gemeenten geven niet bij alle vormen van schuldhulpverlening een beschikking af. Nagenoeg alle gemeenten geven een beschikking af voor een schuldregeling, en ongeveer twee derde voor budgetbeheer en duurzame financiële dienstverlening. Vormen waarvoor geen beschikking wordt afgegeven zijn doorgaans een adviesgesprek en ondersteuning door een externe partij. Zes procent van de gemeenten geeft voor geen enkele vorm van schuldhulpverlening een beschikking af. De reden dat gemeenten geen beschikking afgeven is omdat zij menen dat dat niet nodig is, omdat de Wgs in hun ogen niet van toepassing is of omdat niet zij, maar een derde partij (zoals de Kredietbank), een ‘relatie’ aangaat met de hulpvrager.”

Grip op in- en uitstroom beschermingsbewind

In drie pilots gaan rechtbanken, gemeenten en bewindvoerders de komende tijd samenwerken. Eén van de doelen is voor gemeenten: meer grip op in- en uitstroom in en uit bewind.

De pilots moeten nog starten, dus resultaten kunnen nog niet worden gepresenteerd. Maar laat je toch alvast inspireren door de handreiking.

Adviesrecht
In het Regeerakkoord is aangekondigd dat gemeenten een adviesrecht krijgen in de procedure rond schuldenbewind. In een Kamerbrief schrijft staatssecretaris Van Ark dat zij verwacht het voorontwerp halverwege dit jaar voor consultatie voor te kunnen leggen.