Vroegsignalering

Wat is vroegsignalering

Vroegsignalering is het proactief identificeren van inwoners die risico lopen op financiële problemen, zodat zij tijdig ondersteuning kunnen ontvangen. Het doel is te voorkomen dat betalingsachterstanden escaleren tot problematische schulden. Gemeenten spelen hierin een cruciale rol door signalen van betalingsachterstanden te ontvangen en daarop in te spelen met passende hulpverlening.

Wet -en regelgeving

Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering wettelijk verankerd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (art. 3 sub 1b). Vroegsignalering is nader uitgewerkt in het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening (§ 2. Gegevensverstrekking vroegsignalering).

Deze wijziging verplicht gemeenten om signalen van betalingsachterstanden van verhuurders, energie- en waterbedrijven en zorgverzekeraars te ontvangen en op te volgen. Het doel is om inwoners met betalingsproblemen vroegtijdig in beeld te krijgen en hen hulp aan te bieden voordat de situatie verslechtert.

De gegevensuitwisseling en samenwerking tussen gemeenten en vaste lasten partners is verder uitgewerkt in het Landelijk Convenant Vroegsignalering. In maart 2023 is het convenant vernieuwd. Lees meer.

Welke signalen

Met een algemene maatregel van bestuur kan de staatssecretaris van SZW andere schuldeisers aanwijzen die betalingsachterstanden moeten melden. De volgende schuldeisers melden bij wijze van proef betalingsachterstanden bij een selectie van gemeenten:

  1. Belastingdienst en Dienst Toeslagen. Het gaat om alle achterstanden van alle toeslagen, inkomstenbelasting, omzetbelasting loonheffingen, inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet en de motorrijtuigenbelasting. Na Wetgevingstoets Wijziging tijdelijke regeling signaal betalingsachterstanden van de Autoriteit Persoonsgegevens start de pilot op 1 juni 2025.
  2. Hypotheekverstrekkers. Lees de evaluatie van de proef (NVVK, feb. 2025).
  3. Gemeentebelastingen. Lees de evaluatie van het experiment door de VNG. Het kabinet gaat betalingsachterstand gemeentebelastingen niet structureel toevoegen als wettelijk signaal.
  4. DUO. Experiment met achterstanden bij DUO met gemeente Amsterdam startte maart 2024.
  5. Deurwaarders. In 6 gemeenten startte in april 2025 de pilot ketensignalering door gerechtsdeurwaarders. Ik deed een voorstel om deurwaarders een meldplicht te geven (maart 2025). In deze column over de pilot zegt de KBvG: ‘Uiteindelijk willen we dat de deurwaarder wettelijk wordt erkend als signaalpartner binnen de schuldhulpketen.’
  6. CAK: eigen bijdragen Wmo en Wlz. Experiment gestart in april 2024 met CAK en 4 gemeenten.

Gemeenten mogen bij het CAK gegevens opvragen van inwoners die in de regeling betalingsachterstand zorgpremie zitten (voorheen ‘wanbetalersregeling’).

Het wetsvoorstel proactieve dienstverlening maakt het voor SVB, UWV en gemeenten mogelijk om o.a. de volgende gegevens zonder toestemming van de inwoner te delen met de schuldhulpverlening:

  • Beslag op uitkering bij gemeente, UWV of SVB
  • Betalingsachterstand eigen bijdrage Wmo
  • Niet-betaalde lokale belastingen
  • Boetes of uitkeringen die moeten worden terugbetaald

In het kader van de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening is afgesproken dat gedurende 6 maanden na eindbeschikking schuldhulpverlening op basis van vroegsignalen wordt bekeken of de inwoner opnieuw betalingsachterstanden heeft.

Signaleren met toestemming

Het doorgeven van signalen aan de gemeente zonder toestemming van de inwoner mag alleen als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Voorbeelden van vroegsignalering waarbij de inwoner wel toestemming geeft:

Signalen ontvangen

Er zijn twee systemen waarin signaalpartners betalingsachterstanden melden:

  1. Xxllnc Vroegsignalering, voorheen bekend als RIS Matching en RIS Vroeg-eropaf van Inforing;
  2. Vindplaats van Schulden (VPS) van BKR.

Financiering

Bekijk de middelen voor vroegsignalering in het dossier Gemeentelijke budgetten.

Handreikingen, instrumenten en informatiebronnen

Actueel

Van oud naar nieuw:

  • 2024: 1 miljoen signalen betalingsachterstanden naar gemeenten (Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden)
  • Wetsevaluatie: vroegsignalering is doeltreffend! (juli 2025)
  • Energieleveranciers moeten straks verplicht een poging tot persoonlijk contact doen voordat zij een vroegsignaal naar de gemeente sturen. De regeling hoort bij de Energiewet die op 1 januari 2026 in werking trad.
  • De planning is dat Divosa, VNG, vastelastenpartners en SZW op 23 april 2026 bestuurlijke afspraken ondertekenen. Afspraken gaan over:
    • Bereik verdubbelen naar 40% en ongewenste uitval van signalen halveren naar 9% t/m 2029.
    • Jaarlijks minstens € 20 miljoen in de periode 2026 t/m 2029. Dit budget gaat grotendeels naar gemeenten. Ik zou uitgaan van jaarlijks hetzelfde bedrag als in 2025, dus € 18,7 miljoen (zie boven).
    • Commitment om samen te werken aan een verbeterplan.
    • Toewerken naar één aanleverpunt voor vroegsignalen. Inzet is om Schuldenknooppunt hiervoor te gebruiken. Schuldenknooppunt zet de signalen dan door naar xxllnc, VPS of ander systeem waarmee gemeenten werken.
  • Ondertekening van bovengenoemde bestuurlijke afspraken is uitgesteld, omdat de middelen vanaf 2027 zijn weggevallen.
  • In Afromen tijdelijke middelen IBO schulden (28 maart 2026) lees je dat de middelen voor de uitwerking van tijdelijke maatregelen voor de preventie van schulden (waaronder vroegsignalering) voor 2027 e.v. zijn geschrapt.
  • In de Voorjaarsnota 2026 lees je op p. 191: In 2026 wordt € 21 miljoen overgeboekt aan gemeenten voor de intensivering van vroegsignalering van (problematische) schulden. Iets meer dus dan eerder aangekondigd.
  • De Autoriteit Persoonsgegevens noemt een aantal concrete maatregelen om vroegsignalering te verbeteren. Divosa, NVVK en de VNG ondersteunen de oproep, en zijn ook al bezig met verbeteringen (maart 2026).

Nieuwe berichten over vroegsignalering publiceer ik in de rubriek Voorlichting & Preventie met tag Vroegsignalering.