Vroegsignalering

Wat is vroegsignalering

Vroegsignalering is het proactief identificeren van inwoners die risico lopen op financiële problemen, zodat zij tijdig ondersteuning kunnen ontvangen. Het doel is te voorkomen dat betalingsachterstanden escaleren tot problematische schulden. Gemeenten spelen hierin een cruciale rol door signalen van betalingsachterstanden te ontvangen en daarop in te spelen met passende hulpverlening.

Wet -en regelgeving

Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering wettelijk verankerd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (art. 3 sub 1b). Vroegsignalering is nader uitgewerkt in het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening (§ 2. Gegevensverstrekking vroegsignalering).

Deze wijziging verplicht gemeenten om signalen van betalingsachterstanden van verhuurders, energie- en waterbedrijven en zorgverzekeraars te ontvangen en op te volgen. Het doel is om inwoners met betalingsproblemen vroegtijdig in beeld te krijgen en hen hulp aan te bieden voordat de situatie verslechtert.

De gegevensuitwisseling en samenwerking tussen gemeenten en vaste lasten partners is verder uitgewerkt in het Landelijk Convenant Vroegsignalering.

Bekijk de uitleg over vroegsignalering voor inwoners (NVVK):

Welke signalen

Met een algemene maatregel van bestuur kan de staatssecretaris van SZW andere schuldeisers aanwijzen die betalingsachterstanden moeten melden. De volgende schuldeisers melden bij wijze van proef betalingsachterstanden bij een selectie van gemeenten:

  1. Belastingdienst en Dienst Toeslagen. Het gaat om alle achterstanden van alle toeslagen, inkomstenbelasting, omzetbelasting loonheffingen, inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet en de motorrijtuigenbelasting. Na Wetgevingstoets Wijziging tijdelijke regeling signaal betalingsachterstanden van de Autoriteit Persoonsgegevens start de pilot op 1 juni 2025.
  2. Hypotheekverstrekkers. In vervolg op de succesvolle proef worden hypotheekachterstanden waarschijnlijk vanaf 1 juli 2027 toegevoegd als wettelijk signaal.
  3. Gemeentebelastingen. Lees de evaluatie van het experiment door de VNG. Het kabinet gaat betalingsachterstand gemeentebelastingen niet structureel toevoegen als wettelijk signaal.
  4. DUO. Experiment met achterstanden bij DUO met gemeente Amsterdam startte maart 2024.
  5. Deurwaarders. In een pilot in 6 gemeenten is onderzocht wat het oplevert als deurwaarders proactief betalingsproblemen signaleren bij debiteuren en hen warm overdragen aan de gemeentelijke schuldhulpverlening.. In deze column over de pilot zegt de KBvG: ‘Uiteindelijk willen we dat de deurwaarder wettelijk wordt erkend als signaalpartner binnen de schuldhulpketen.’ Lees mijn blog over de evaluatie van de pilot: Deurwaarder vergroot bereik schuldhulpverlening.
  6. CAK: eigen bijdragen Wmo en Wlz. Experiment gestart in april 2024 met CAK en 4 gemeenten.

Gemeenten mogen bij het CAK gegevens opvragen van inwoners die in de regeling betalingsachterstand zorgpremie zitten (voorheen ‘wanbetalersregeling’).

In het kader van de Basisdienstverlening Schuldhulpverlening is afgesproken dat gedurende 6 maanden na eindbeschikking schuldhulpverlening op basis van vroegsignalen wordt bekeken of de inwoner opnieuw betalingsachterstanden heeft.

Het wetsvoorstel proactieve dienstverlening maakt het voor SVB, UWV en gemeenten mogelijk om o.a. de volgende gegevens zonder toestemming van de inwoner te delen met de schuldhulpverlening:

  • Beslag op uitkering bij gemeente, UWV of SVB
  • Betalingsachterstand eigen bijdrage Wmo
  • Niet-betaalde lokale belastingen
  • Boetes of uitkeringen die moeten worden terugbetaald

Signaleren met toestemming

Het doorgeven van signalen aan de gemeente zonder toestemming van de inwoner mag alleen als daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. Voorbeelden van vroegsignalering waarbij de inwoner wel toestemming geeft:

De NVVK ontwikkelt momenteel (2026) het instrument Warm doorverwijzen (dus met toestemming klant). Warm doorverwijzen kan vroeg, maar ook laat, dus wanneer de schulden al flink zijn opgelopen.

Signalen ontvangen

Er zijn twee systemen waarin signaalpartners betalingsachterstanden melden, en waarin gemeenten de opvolging registreren:

  1. Xxllnc Vroegsignalering, voorheen bekend als RIS Matching en RIS Vroeg-eropaf van Inforing;
  2. Vindplaats van Schulden (VPS) van BKR.

Het streven is om vanaf 1-1-2027 alle betalingsachterstanden te melden via het Schuldenknooppunt. Het Schuldenknooppunt zet de meldingen vervolgens door naar Xxllnc, VPS of een ander systeem van de gemeente. Naar verwachting zullen in de loop van 2026 meer leveranciers een registratiesysteem gaan aanbieden.

Financiering

Bekijk de middelen voor vroegsignalering in het dossier Financiering.

Handreikingen, instrumenten en informatiebronnen

Actueel

Van oud naar nieuw:

  • Op 23 april 2026 zullen Divosa, VNG, vastelastenpartners en SZW bestuurlijke afspraken over vroegsignalering ondertekenen.
  • Ondertekening van bovengenoemde bestuurlijke afspraken is uitgesteld, omdat de middelen vanaf 2027 zijn weggevallen.
  • In de Voorjaarsnota 2026 lees je op p. 191: In 2026 wordt € 21 miljoen overgeboekt aan gemeenten voor de intensivering van vroegsignalering van (problematische) schulden. Iets meer dus dan eerder aangekondigd.
  • De Autoriteit Persoonsgegevens noemt een aantal concrete maatregelen om vroegsignalering te verbeteren. Divosa, NVVK en de VNG ondersteunen de oproep, en zijn ook al bezig met verbeteringen (maart 2026).
  • Op 18 mei 2026 zegt minister Vijlbrief in een Kamerdebat dat hij zich hard gaat maken voor financiering vroegsignalering 2027-2029.

Nieuwe berichten over vroegsignalering publiceer ik in de rubriek Voorlichting & Preventie met tag Vroegsignalering.