Dit dossier is bijgewerkt op 1 september 2026

Tegengaan niet-gebruik

Het op 3 september 2025 ingediende wetsvoorstel wet proactieve dienstverlening maakt het voor gemeenten, UWV en SVB mogelijk om gegevens uit te wisselen en te onderzoeken wie recht heeft op bijvoorbeeld bijzondere bijstand, minimaregelingen of schuldhulp. Vervolgens kunnen deze bestuursorganen mensen hierover persoonlijk en proactief informeren of een vooringevuld aanvraagformulier onder de neus drukken. De wet is bedoeld om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan.

Wet en AMvB

De wet proactieve dienstverlening is onderdeel van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen en geeft een brede grondslag om gegevens uit te wisselen. Naar aanleiding van een advies van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is ervoor gekozen de gegevensuitwisseling duidelijker en nauwkeuriger te specificeren in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). In de concept-AMvB (versie 31/8/2026) staat voor welke voorzieningen de wet mag worden toegepast en welke bestuursorganen er gebruik van mogen maken. Het wetsvoorstel loopt via de Tweede en Eerste Kamer, maar de AMvB kan door de minister worden gewijzigd.

Welke voorzieningen

In de concept-AMvB staat voor welke voorzieningen de wet mag worden gebruikt. Dit zijn kán-bepalingen. Om budgettaire redenen is een aantal voorzieningen vooralsnog niet opgenomen:

• WW. Het UWV kan, wanneer een werkgever vanwege schulden zijn werknemers niet betaalt, de werknemers gericht benaderen en informeren over recht op WW;
• AIO, onderzoek door SVB;
• Algemene bijstand. UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op bijstand te onderzoeken. In de consultatie-AMvB staat om budgettaire redenen nog ‘vooralsnog niet opgenomen’, maar dit wordt geschrapt, omdat het kabinet op 24 april 2026 alternatieve dekking vond.
• Bijzondere bijstand (vooralsnog niet opgenomen). UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op bijstand te onderzoeken.
• Studietoeslag. UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op studietoeslag te onderzoeken. In antwoord 398 op Kamervragen lees je dat ook de studietoeslag vooralsnog niet is opgenomen.
• Kwijtschelding lokale belastingen. In de consultatieversie van het AMvB stond nog ‘vooralsnog niet opgenomen’, maar dat is in de nieuwe versie geschrapt. Gemeenten hebben namelijk bij monde van VNG aangegeven hiervoor geen financiële claim neer te leggen bij het kabinet. Gemeenten kunnen zelf de afweging maken of ze hiervoor proactieve dienstverlening inzetten. Er komt dus een grondslag voor SVB en UWV om hiervoor gegevens te delen met gemeenten.
• Schuldhulpverlening (Wgs). Zie § 5.3 van de Nota van toelichting. Gemeenten, UWV en SVB mogen gegevens doorgeven aan de schuldhulpverlening. Relevante gegevens in de gemeentelijke administratie zijn bijvoorbeeld een betalingsachterstand op de eigen bijdrage Wmo, niet betaalde lokale belastingen en boetes of uitkeringen die moeten worden terugbetaald. Bij UWV en SVB kan het gaat om: (a) UWV of de SVB heeft vorderingen op een cliënt, (b) een derde heeft beslag laten leggen of laat de zorgpremie inhouden op de UWV- of SVB-uitkering van de cliënt, of (c) bij persoonlijk contact (telefonisch, fysiek of digitaal) heeft de betrokkene een hulpvraag gesteld over financiële problemen. Hiervoor is geen toestemming van betrokkene nodig.
• Minimaregelingen. Hiervoor geldt hetzelfde als bij kwijtschelding lokale belastingen (zie boven). Let op: in de toelichting wordt vermeld dat het moet gaan om uitkeringen of voorzieningen op basis van een gemeentelijke verordening.
• Tegemoetkoming alleenverdienersproblematiek.

Gemeenten mogen intern gegevens uitwisselen

Voor een aantal voorzieningen mogen gemeenten dus vooralsnog geen gegevens uitwisselen met UWV en SVB. Maar gemeenten mogen voor alle gemeentelijke voorzieningen in bovenstaand overzicht wel intern gegevens uitwisselen. Dat staat niet in de AMvB, maar wordt in een Nota van Wijziging toegelicht.

Ik ga ervan uit dat ook bijvoorbeeld inkomensgegevens verkregen in het kader van Wmo of andere gemeentelijke domeinen buiten het SUWI-domein mogen worden gebruikt om inwoners te attenderen op bijzondere bijstand, minimaregelingen, etc. Ik hoop dat dit duidelijker wordt tijdens de Kamerbehandeling en de handreikingen die nog volgen.

Gemeenten mogen bij proactieve dienstverlening inwoners straks wijzen op het Noodfonds Energie en helpen met het doen van een aanvraag. Maar gemeenten mogen geen gegevens delen met het Noodfonds Energie ervan uitgaande dat dat een private stichting is. Met nieuwe regels kan dat veranderen, maar die zijn nu geen onderdeel van het wetsvoorstel of de AMvB.

Overige bepalingen en voornemens

Het wetsvoorstel bevat een opt-out mogelijkheid voor mensen die niet benaderd willen worden. De wet regelt niet dat bestuursorganen ambtshalve (zonder aanvraag) kunnen gaan toekennen. Op p. 25 van de Memorie van Toelichting lees je meer daarover. In art. 73b lid 3 van de concept-AMvB staat dat gegevens niet mogen worden gebruikt voor handhaving. Bij AMvB worden regels gesteld over de inrichting van een fysiek en digitaal loket door UWV, SVB en gemeenten, dat dient om mensen te ondersteunen met informatie en advies. Als voorbeelden worden genoemd Berekenuwrecht, Voorzieningenwijzer en Geldfit. Op korte termijn komen er experimenten met gegevensdeling voor betere (proactieve) dienstverlening in gemeenten die koploper willen zijn en bij UWV en de SVB.

Op middellange termijn streeft het kabinet ernaar andere publieke dienstverleners aan te sluiten, zoals de Belastingdienst, Dienst Toeslagen, DUO en waterschappen. 13 juli 2026: Amendement Ceder over het mogelijk maken van de ontvangst door gemeenten van gegevens van de DUO.

Op middellange termijn verkent het kabinet ook waar automatische toekenning mogelijk en wenselijk is, te beginnen met gemeentelijke minimaregelingen, de Toeslagenwet en de kwijtschelding van de lokale belastingen. Specifiek voor de kwijtschelding van lokale belastingen voor mensen met een Wajong- of WIA-uitkering is aan lokale overheden gevraagd voorlopig de eerder gecommuniceerde, tijdelijke oplossing te continueren. Over een eventuele structurele oplossing vindt overleg plaats tussen alle betrokken departementen.

Financiering

In de bijlage bij deze brief van minister Vijlbrief (2 april 2026) zie je hoeveel geld het kabinet hiervoor heeft gereserveerd. Om budgettaire redenen is een aantal voorzieningen vooralsnog niet opgenomen (tabel 2). Inmiddels is er wel dekking gevonden voor algemene bijstand (24 april 2026). Die middelen verschuiven dus van tabel 2 naar tabel 1.

Gemeenten krijgen voor de extra uitvoeringskosten van schuldhulpverlening jaarlijks € 5,2 miljoen.

Het amendement van lid Patijn voor financiering van bijzondere bijstand en studietoeslag is verworpen. Het kabinet gaat hierover nog wel in gesprek met de Tweede Kamer.

Ondersteuning

Op p. 35/36 van de concept-AMvB lees je dat het Inlichtingenbureau (tegenwoordig BIDN) de gegevensuitwisseling technisch zal ondersteunen. Ik weet niet wat er klaarstaat op het moment dat de wet in werking treedt, naar verwachting op 1 juli 2026. Het lijkt me voor de hand liggend dat het Schuldenknooppunt (ook ondergebracht bij BIDN) een rol krijgt bij gegevensuitwisseling rond betalingsachterstanden en beslag bij UWV en SVB.

Er komt een handreiking om UWV, SVB en gemeenten te ondersteunen bij de implementatie.

Updates

• Op 31 augustus 2026 verscheen een nieuwe versie van de AMvB. Wijzigingen ten opzichte van consultatieversie van 2 april 2026 zijn in dit dossier verwerkt.
• Alle documenten bij het wetsvoorstel vind je op EersteKamer.nl.
• Op 20 april was er in de Tweede Kamer een rondetafelgesprek Op pauze zetten van een deel van de Wet proactieve dienstverlening.
• De Tweede Kamer behandelt het wetsvoorstel in de week van 7 september. Ik ga dan uit van inwerkingtreding per 1-1-2027. NB. In de begroting is uitgegaan van inwerkingtreding per 1-7-2026, dus uitstel geeft wat extra financiële ruimte.