Wet proactieve dienstverlening

Dit dossier is bijgewerkt op 22 september 2026

Tegengaan niet-gebruik

Het op 3 september 2025 ingediende wetsvoorstel wet proactieve dienstverlening maakt het voor gemeenten, UWV en SVB mogelijk om gegevens uit te wisselen en te onderzoeken wie recht heeft op bijvoorbeeld bijzondere bijstand, minimaregelingen of schuldhulp. Vervolgens kunnen deze bestuursorganen mensen hierover persoonlijk en proactief informeren of een vooringevuld aanvraagformulier onder de neus drukken. De wet is bedoeld om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan.

Wet en AMvB

De wet proactieve dienstverlening is onderdeel van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen en geeft een brede grondslag om gegevens uit te wisselen. Naar aanleiding van een advies van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is ervoor gekozen de gegevensuitwisseling duidelijker en nauwkeuriger te specificeren in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). In de concept-AMvB (versie 31/8/2026) staat voor welke voorzieningen de wet mag worden toegepast en welke bestuursorganen er gebruik van mogen maken. Het wetsvoorstel loopt via de Tweede en Eerste Kamer, maar de AMvB kan door de minister worden gewijzigd.

Welke voorzieningen

In de concept-AMvB staat voor welke voorzieningen de wet mag worden gebruikt. Dit zijn kán-bepalingen. Om budgettaire redenen is een aantal voorzieningen vooralsnog niet opgenomen:

  • WW. Het UWV kan, wanneer een werkgever vanwege schulden zijn werknemers niet betaalt, de werknemers gericht benaderen en informeren over recht op WW;
  • AIO, onderzoek door SVB;
  • Algemene bijstand. UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op bijstand te onderzoeken. In de consultatie-AMvB staat om budgettaire redenen nog ‘vooralsnog niet opgenomen’, maar dit wordt geschrapt, omdat het kabinet op 24 april 2026 alternatieve dekking vond.
  • Bijzondere bijstand (vooralsnog niet opgenomen). UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op bijstand te onderzoeken.
  • Studietoeslag. UWV en SVB mogen met gemeenten gegevens delen om recht op studietoeslag te onderzoeken. In antwoord 398 op Kamervragen lees je dat ook de studietoeslag vooralsnog niet is opgenomen.
  • Kwijtschelding lokale belastingen. In de consultatieversie van het AMvB stond nog ‘vooralsnog niet opgenomen’, maar dat is in de nieuwe versie geschrapt. Gemeenten hebben namelijk bij monde van VNG aangegeven hiervoor geen financiële claim neer te leggen bij het kabinet. Gemeenten kunnen zelf de afweging maken of ze hiervoor proactieve dienstverlening inzetten. Er komt dus een grondslag voor SVB en UWV om hiervoor gegevens te delen met gemeenten.
  • Schuldhulpverlening (Wgs). Zie § 5.3 van de Nota van toelichting. Gemeenten, UWV en SVB mogen gegevens doorgeven aan de schuldhulpverlening. Relevante gegevens in de gemeentelijke administratie zijn bijvoorbeeld een betalingsachterstand op de eigen bijdrage Wmo, niet betaalde lokale belastingen en boetes of uitkeringen die moeten worden terugbetaald. Bij UWV en SVB kan het gaat om: (a) UWV of de SVB heeft vorderingen op een cliënt, (b) een derde heeft beslag laten leggen of laat de zorgpremie inhouden op de UWV- of SVB-uitkering van de cliënt, of (c) bij persoonlijk contact (telefonisch, fysiek of digitaal) heeft de betrokkene een hulpvraag gesteld over financiële problemen. Hiervoor is geen toestemming van betrokkene nodig.
  • Minimaregelingen. Hiervoor geldt hetzelfde als bij kwijtschelding lokale belastingen (zie boven). Let op: in de toelichting wordt vermeld dat het moet gaan om uitkeringen of voorzieningen op basis van een gemeentelijke verordening.
  • Tegemoetkoming alleenverdienersproblematiek.

Gemeenten mogen intern gegevens uitwisselen

Voor een aantal voorzieningen mogen gemeenten dus vooralsnog geen gegevens uitwisselen met UWV en SVB. Maar gemeenten mogen voor alle gemeentelijke voorzieningen in bovenstaand overzicht wel intern gegevens uitwisselen. Dat staat niet in de AMvB, maar wordt in een Nota van Wijziging toegelicht.

Ik ga ervan uit dat ook bijvoorbeeld inkomensgegevens verkregen in het kader van Wmo of andere gemeentelijke domeinen buiten het SUWI-domein mogen worden gebruikt om inwoners te attenderen op bijzondere bijstand, minimaregelingen, etc. Ik hoop dat dit duidelijker wordt tijdens de Kamerbehandeling en de handreikingen die nog volgen.

Gemeenten mogen bij proactieve dienstverlening inwoners straks wijzen op het Noodfonds Energie en helpen met het doen van een aanvraag. Maar gemeenten mogen geen gegevens delen met het Noodfonds Energie ervan uitgaande dat dat een private stichting is. Met nieuwe regels kan dat veranderen, maar die zijn nu geen onderdeel van het wetsvoorstel of de AMvB.

Overige bepalingen en voornemens

Proactieve dienstverlening is een bevoegdheid, een kan-bepaling en geen verplichting. Het wetsvoorstel bevat een opt-out mogelijkheid voor mensen die niet benaderd willen worden. In art. 73b lid 3 van de concept-AMvB staat dat gegevens niet mogen worden gebruikt voor handhaving. Bij AMvB worden regels gesteld over de inrichting van een fysiek en digitaal loket door UWV, SVB en gemeenten, dat dient om mensen te ondersteunen met informatie en advies. Als voorbeelden worden genoemd Berekenuwrecht, Voorzieningenwijzer en Geldfit. Op korte termijn komen er experimenten met gegevensdeling voor betere (proactieve) dienstverlening in gemeenten die koploper willen zijn en bij UWV en de SVB.

De wet regelt niet dat bestuursorganen ambtshalve (zonder aanvraag) kunnen gaan toekennen. Op p. 25 van de Memorie van Toelichting en op p. 57 van het verslag van het commissiedebat op 7/9/2026 lees je meer daarover. Op middellange termijn verkent het kabinet wel waar automatische toekenning mogelijk en wenselijk is, te beginnen met gemeentelijke minimaregelingen, de Toeslagenwet en de kwijtschelding van de lokale belastingen. Specifiek voor de kwijtschelding van lokale belastingen voor mensen met een Wajong- of WIA-uitkering is aan lokale overheden gevraagd voorlopig de eerder gecommuniceerde, tijdelijke oplossing te continueren. Over een eventuele structurele oplossing vindt overleg plaats tussen alle betrokken departementen.

Op middellange termijn streeft het kabinet ernaar andere publieke dienstverleners aan te sluiten, zoals de Belastingdienst, Dienst Toeslagen, DUO en waterschappen.

Financiering

In de Begroting SZW 2027 (p. 22) zie je dat voor algemene bijstand voor de komende jaren jaarlijks €8, €15 en €22 miljoen beschikbaar is en vanaf 2030 structureel € 30 miljoen. Maar let op: deze info is alweer achterhaald. Lees: Kabinet moet opnieuw geld zoeken om op het recht op bijstand te wijzen (NU.nl, 18 september 2026)

In de brief van minister Vijlbrief (2 april 2026) zag je dat gemeenten voor de extra uitvoeringskosten van schuldhulpverlening jaarlijks € 5,2 miljoen ontvangen. Dat bedrag vind ik niet terug in de begroting SZW 2027, maar dat wil niet per se zeggen dat het verdwenen is.

Ondersteuning

Op p. 35/36 van de concept-AMvB lees je dat het Inlichtingenbureau (tegenwoordig BIDN) de gegevensuitwisseling technisch zal ondersteunen. Ik weet niet wat er klaarstaat op het moment dat de wet in werking treedt. Het lijkt me voor de hand liggend dat het Schuldenknooppunt (ook ondergebracht bij BIDN) een rol krijgt bij gegevensuitwisseling rond betalingsachterstanden en beslag bij UWV en SVB.

Er komt een handreiking om UWV, SVB en gemeenten te ondersteunen bij de implementatie.

Updates

Moties en amendementen (september 2026)

  1. Motie van de leden Hamstra en Bolhuis over bij de verdere uitwerking van de Wet proactieve dienstverlening SZW structureel de mogelijke betrokkenheid van informele partijen onderzoeken en stimuleren.
  2. Motie van het lid Schenk over als uitgangspunt nemen dat gemeenten alleen een resultaat- of selectiesignaal ontvangen en onderliggende persoonsgegevens alleen verstrekken indien dit aantoonbaar noodzakelijk is.
  3. Motie van het lid Edgar Mulder over het vaststellen van landelijke, objectieve en uniforme selectiecriteria voor proactieve dienstverlening.
  4. Motie van het lid Ceulemans over waarborgen dat proactieve dienstverlening alleen in het Nederlands plaatsvindt.
  5. Motie van de leden Bolhuis en Ceder over onderzoeken welke aanpassingen in wetgeving nodig zijn om het ambtshalve kwijtschelden van gemeentelijke belastingen mogelijk te maken.
  6. Motie van het lid De Beer over bij proactieve dienstverlening de verbinding leggen met regionale Werkcentra.
  7. Motie van het lid Biekman over gegevensuitwisseling voor inkomensafhankelijke subsidies opnemen in het besluit proactieve dienstverlening.
  8. Motie van het lid Biekman over bij nieuwe wetgeving het uitgangspunt hanteren van op termijn automatisch uitkeren.
  9. Gewijzigde motie van het lid Ceder c.s. over mogelijk maken dat burgers gelijktijdig voor alle betrokken bestuursorganen bezwaar kunnen maken.
  10. Motie van de leden Ceder en Bolhuis over uitspreken dat vereenvoudiging van gemeentelijke regelingen en proactieve dienstverlening in samenhang moeten worden bezien.
  11. Amendement van het lid Schenk over het regelen van zowel de mogelijkheid dat via één algemene keuze bezwaar kan worden gemaakt tegen alle gegevensverwerking voor proactieve dienstverlening als de mogelijkheid van een beperkter bezwaar.
  12. Amendement van het lid Bolhuis ter vervanging van nr. 25 over een wettelijke opt-out periode van 3 jaar in plaats van 5 jaar.
  13. Amendement van het lid Bolhuis over het door het Kadaster en de RDW laten verstrekken van noodzakelijke gegevens aan de SUWI-partijen.
  14. Amendement Ceder over een wettelijk uitgangspunt om verplicht proactieve dienstverlening toe te passen.
  15. Amendement van het lid De Beer c.s. ter vervanging van nr. 16 over een afzonderlijke evaluatie van proactieve dienstverlening drie jaar na inwerkingtreding.
  16. Amendement van het lid Flach over een grondslag voor het uitwisselen van Awir- en Suwi-gegevens, en een experimenteermogelijkheid voor ambtshalve toekenning op grond van de Algemene Kinderbijslagwet en de Wet op het kindgebonden budget.
  17. Amendement van het lid Biekman over een experimenteermogelijkheid voor ambtshalve toekenning op grond van de Algemene Kinderbijslagwet en de Toeslagenwet.
  18. Amendement van het lid Biekman over een hogere grens aan terugvorderingen van uitkeringen die in het kader van proactieve dienstverlening zijn toegekend.
  19. Amendement van het lid De Beer over het in de wettelijke omschrijving van proactieve dienstverlening tot uitdrukking brengen dat werk en inkomen in samenhang worden bezien.
  20. Amendement van de leden Ceder en Biekman ter vervanging van nr. 12 over het mogelijk maken van de ontvangst door gemeenten van gegevens van de DUO.
  21. Amendement van de leden Ceder en Biekman ter vervanging van nr. 9 over het mogelijk maken van de ontvangst door gemeenten van gegevens van de Belastingdienst. Appreciatie: oordeel Kamer.
  22. Amendement van het lid Edgar Mulder over het schrappen van de bepaling dat gegevens die speciaal voor proactieve dienstverlening zijn verstrekt, niet verder mogen worden verwerkt voor handhaving.
  23. Gewijzigde motie van de leden Bolhuis en Ceder over onderzoeken welke aanpassingen in wetgeving nodig zijn om gemeentelijke armoederegelingen ambtshalve uit te keren.

De stemming over het wetsvoorstel en deze moties en amendementen is verschoven naar de week van 28 september.