De Schuldenwet is een initiatief van schuldeisers, ervaringsdeskundigen, hulpverleners en deskundigen.
We weten al decennialang hoe we schulden moeten oplossen: we berekenen hoeveel iemand in 3 jaar (tegenwoordig 1,5 jaar) kan aflossen en houden daarbij rekening met een vrij te laten bedrag. De rest wordt kwijtgescholden door schuldeisers. Maar we hebben wet- en regelgeving en uitvoering veel te ingewikkeld gemaakt! Lees wat er misgaat in het huidige systeem (opgesteld in 2022, dus enigszins gedateerd).
De Schuldenwet voegt wet- en regelgeving samen zonder deze inhoudelijk wezenlijk te wijzigen. De Schuldenwet belegt de uitvoering bij gemeenten, maar tolereert geen verschillen tussen gemeenten. Er is één loket en één regisseur die de hulpvrager begeleidt van aanmelding tot schone lei.
- Vroegsignalering. Gemeenten hoeven alleen de meest waardevolle signalen op te volgen. Enkelvoudige, kleine betalingsachterstanden mag de gemeente terugleggen bij de melder. Naast de vaste-lastenpartijen mogen ook andere partijen betalingsachterstanden melden bij de gemeente. Denk aan: gemeentebelastingen, hypotheekverstrekkers, Belastingdienst en Toeslagen, de gemeente bij beslag op bijstand en deurwaarders. Deurwaarders moeten verplicht melden, bijvoorbeeld op het moment dat zij beslag leggen, na een half jaar, als er meerdere schuldeisers zijn of als de schuld niet binnen 18 of 36 maanden kan worden terugbetaald. (Alternatief: de VNG pleit voor een meldplicht voor alle ‘incasseerders’).
- Loket bij de gemeente. Heb je schulden? Dan is er straks nog maar één loket: de gemeente. De inwoner meldt zichzelf of wordt verwezen door bijvoorbeeld schuldeiser, deurwaarder, rechtbank of hulpverlener. De gemeente begeleidt de klant gedurende het hele traject van aanmelding tot schone lei. Dus geen kwetsbare en tijdrovende overdrachten meer! Je kunt met problematische schulden dus niet meer rechtstreeks naar schuldenbewind.
- Pauzeknop. Schuldeisers schorten op verzoek van de gemeente de incasso op. In de Schuldenwet staan de voorwaarden en termijnen. Deze zijn ontleend aan bestaande convenanten en het breed moratorium. De gemeente ziet erop toe dat de klant aan zijn lopende verplichtingen voldoet.
- Schuldregeling. De gemeente treft een schuldregeling conform de criteria die al decennialang gehanteerd worden. Schulden worden in principe geregeld met een saneringskrediet. De schuldregeling is bindend (via bestuursrecht). Hulpvragers of schuldeisers die menen dat de gemeente de Schuldenwet niet goed toepast, doen na een bezwaarprocedure een beroep op de rechtbank. Alternatief is dat de rechter alleen toetst of de gemeente de criteria juist heeft toegepast zoals in de WHOA (via privaatrecht). Na de uitspraak of dwangakkoord vervolgt het (bijgestelde) gemeentelijke traject. Er is in de Schuldenwet dus niet meer een apart wettelijk traject met postblokkade en Wsnp-bewind. Lees ook: Schuldenwet tornt niet aan eigendomsrecht.
- Passende hulp en toezicht. De gemeente zorgt dat het inkomen en de thuissituatie stabiel zijn, zodat de klant optimaal kan aflossen. De gemeente ziet erop toe dat de inwoner tijdens de schuldhulp en in een periode van nazorg aan al zijn betaalverplichtingen voldoet. Er wordt budgetbeheer of -begeleiding ingezet, afhankelijk van de zelfredzaamheid van de klant. Deze hulp is niet vrijblijvend. De gemeente brengt de klant in contact met een vrijwilliger als hij dat prettig vindt. De gemeente kan ook verwijzen naar beschermingsbewind (of het zelf uitvoeren). De gemeente zal verwijzen naar betrouwbare, lokale bewindvoerders, maar de klant kiest zelf. De rechter stelt zoals gebruikelijk de inwoner onder bewind. Het enige nieuwe in de Schuldenwet is, dat de rechter eerst kijkt of de klant al bij de gemeente is geweest. Mensen zonder problematische schulden kunnen wel gewoon rechtstreeks naar de rechter voor beschermingsbewind. De Schuldenwet verandert daar niets aan. Lees meer over Bewindvoering in Schuldenwet.
Lees meer over de voordelen van de Schuldenwet en over aanvullende opties (beide doc’s opgesteld in 2022, dus enigszins gedateerd).
Vereenvoudiging
Als je goed kijkt is het vooral een papieren wijziging. Een herschikking van taken en bevoegdheden. Je formaliseert staande praktijken en afspraken. Je kopieert waardevolle artikelen uit de Wsnp en Wgs. Je schrapt ‘verkwisting’ uit het BW en je schrapt het adviesrecht. Gemeenten krijgen er geen wezenlijk nieuwe taken bij. Er vervallen werkzaamheden zoals de adviesrecht-procedure, dwangakkoord, Wsnp-verklaring, schuldenbewind en Wsnp-bewind.
Wat willen Tweede Kamer en kabinet
De initiatiefnota Sneller uit de schulden van D’66 (2023) is geïnspireerd op de Schuldenwet. Het voorstel van D’66 is niet in zijn geheel overgenomen door Tweede Kamer en kabinet, maar verschillende onderdelen zijn wel opgepakt. In het IBO-rapport (juni 2024) wordt het “integreren van minnelijke en wettelijke traject tot één helder schuldentraject” genoemd als 1 van de 6 essentiële maatregelen om de schuldenketen te verbeteren. In oktober 2024 omarmde het kabinet de IBO-voorstellen.
* Beluister de podcast over de Schuldenwet in de Rudi & Freddieshow (Rutger Bregman en Jesse Frederik).
* Bekijk de presentatie van de Schuldenwet in de Tweede Kamer.
* Lees de brief van minister Schouten over de Schuldenwet (18 jan. 2024).