Twee jaar geleden startte gemeente Arnhem een experiment waarbij ze de schuld van 40 tot 60 huishoudens in de armste buurt van Nederland grotendeels afkopen met een afkoopfonds. Gisteren werden de resultaten gepresenteerd in de koepelgevangenis, waar we niet om de analogie met schulden heen konden.

Hoe werkt het afkopen

1. De afloscapaciteit wordt volgens NVVK regels berekend op basis van het vrij te laten bedrag (vtlb).
2. Eerst worden de niet-rijksoverheid schulden afgekocht, deze schuldeisers ontvangen een afkoopvoorstel. Hierbij worden zoveel mogelijk de NVVK regels gevolgd. Er zijn een paar uitzonderingen:
   a. Om het proces te versnellen worden schulden onder de €500 volledig afbetaald.
   b. De overige schuldeisers ontvangen een aanbod van minimaal 5% van het geldend bijstandsniveau. Er wordt geen 0-aanbod gedaan, schuldeisers krijgen dus altijd een deel van de schuld terug.
   c. Schulden bij de gemeente Arnhem worden in de meeste gevallen volledig kwijtgescholden.
   d. Als een schuldeiser niet meewerkt, wordt soms in een onderhandeling een hoger percentage aangeboden.
3. Vervolgens wordt opnieuw het afkooppercentage berekend voor de overgebleven schulden bij de Rijksoverheid en ontvangt de Rijksoverheid afkoopvoorstellen op basis van de gebruikelijke NVVK regels.
4. Zodra schuldeisers akkoord gaan met een afkoopvoorstel wordt het uit te keren bedrag binnen een week uitbetaald uit het afkoopfonds. Het huishouden is daarna schuldenvrij.

Doorbraakmethode en Doorbraakbudget

De begeleiding vindt plaats volgens de beproefde Doorbraakmethode van IPW: integraal, maatwerkgericht en met regie over alle leefdomeinen. De begeleiding is intensief, relationeel en langdurig (tot twee jaar), met waar nodig warme overdracht naar reguliere ondersteuning. De coaches hebben het mandaat om zelfstandig keuzes te maken en te doen wat nodig is. Ook hebben ze een Doorbraakbudget van ongeveer €400 waarmee ze direct kunnen handelen in urgente situaties. Veel gemeenten hebben al een doorbraakbudget of iets wat er op lijkt. In Maatwerkbudget (2019) vind je voorbeelden.

Resultaten

• Gemiddeld werden huishoudens binnen ongeveer 9 maanden schuldenvrij.
• Met €1 aan kosten wordt €1,08 aan maatschappelijke baten gerealiseerd.
• En vooral: ‘Ik loop weer met opgeheven hoofd en kijk vooruit’.

Lessen

Als je als gemeente hiermee aan de slag wil, moet je flink voorinvesteren en je realiseren dat de baten niet volledig voor de gemeente zijn. Je kunt zoeken naar een fonds die dit met jouw gemeente wil aangaan. Misschien is het revolverende fonds van Kansfonds in Roermond een optie?

Over het afkopen van schulden: Het is natuurlijk erg prettig voor schuldeisers dat ze altijd minstens 5% krijgen en dat schulden tot €500 zelfs volledig worden betaald. Maar het liefst zie ik dat we de reguliere schuldhulpverlening zo inrichten dat schuldenafkoop niet nodig is. Het direct wegnemen van schulden is volgens mij niet het voornaamste doel. Je wil vooral dat er vanaf dag 1 schuldenrust is. Dat betekent dat er een wettelijke basis moet komen voor de pauzeknop, zodat alle schuldeisers de incasso tijdelijk moeten opschorten (we hebben natuurlijk al het moratorium, maar het kost te veel tijd om die te effectueren). Een keerzijde van afkopen is daarnaast dat het landelijke afspraken tussen NVVK-leden en schuldeisers doorkruist. En de gemeente concludeert zelf: schuldenafkoop bleek taai, tijdrovend en complex. In de praktijk was het organiseren van een efficiënt afkoopproces buiten de reguliere schuldhulpverlening complex, vooral door de betrokkenheid van maar liefst 177 schuldeisers.

Wat alle gemeenten wat mij betreft morgen mogen invoeren is wel de Doorbraakmethode en het Doorbraakbudget. Ik denk dat die in Arnhem het belangrijkste verschil maken.