Tegengaan niet-gebruik

Op deze pagina vind je tips en trucs om het niet-gebruik van minimaregelingen en schuldhulpverlening tegen te gaan. In de eerste paragraaf lees je meer over de aard en omvang van niet-gebruik en hoe je dat in jouw gemeente in kaart kunt brengen.

Cijfers en onderzoek

Er zijn weinig recente cijfers over het niet-gebruik van gemeentelijke regelingen.

  • In de uitleg over het wetsvoorstel proactieve dienstverlening vind je op p. 1 een overzicht (april 2026).
  • Het bereik van gemeentelijke armoederegelingen neemt af, zo blijkt uit een analyse door Binnenlands Bestuur van 20 lokale onderzoeken naar armoede (oktober 2025).
  • Factsheet bijzondere bijstand (Divosa, mei 2024): Op basis van CBS-data over 2006-2008 bleek dat 43% van de huishoudens met een langdurig inkomen tot en met 110% van het sociaal minimum en weinig vermogen, geen gebruik heeft gemaakt van individuele bijzondere bijstand. Het niet-gebruik van de langdurigheidstoeslag – de voorloper van de individuele inkomenstoeslag – lag op 60%. Ter vergelijking: het niet-gebruik van de huur- en zorgtoeslag lag in diezelfde periode op 17-18%.
  • Energietoeslag bereikt 90% van inwoners met laag inkomen (VNG, januari 2023).
  • Een derde van de rechthebbenden maakt geen gebruik van de bijstand. Dat staat in het rapport Niet-gebruik van de algemene bijstand van Inspectie SZW (juni 2021). 
  • Niet-gebruik inkomensondersteunende regeling SZW (Significant/APE, jan. 2023). Lees de reactie van het kabinet op deze studie.
  • Pilotonderzoek naar het gebruik van regelingen en voorzieningen (o.a. bijzondere bijstand) in 2021 voor een selectie van postcodegebieden (CBS, juli 2023).
  • Rapport Verborgen armoede op de werkvloer (Nibud, 2022): Slechts 55% geeft aan dat zij een of meer landelijke toeslagen ontvangen en maar 5% maakt momenteel gebruik van een of meer gemeentelijke regelingen. Bijna een derde van de werkenden met een laag inkomen weet niet of zij recht hebben op gemeentelijke voorzieningen. Bij landelijke toeslagen is dit aanmerkelijk lager: 6%.
  • Op p.12 van de MvT bij het wetsvoorstel proactieve dienstverlening zie je voor een paar gemeenten de uitkomst van de Armoedescan van het CBS.
  • Verborgen Armoede in Nederland; Een kwantitatief onderzoek naar de omvang, kenmerken, locaties en dynamiek van verborgen armen (UvA, feb. 2023)

Cijfers per gemeente

  • Je kunt een onderzoeksbureau opdracht geven om inzicht te geven in samenstelling en omvang doelgroepen en het gebruik van voorzieningen. KWIZ biedt doelgroepanalyses en een Dashboard Minima.
  • Het Inlichtingenbureau geeft inzicht in de doelgroep van de Alleenverdieners regeling.
  • Bekijk in het dossier Cijfers per gemeente de cijfers over de omvang van de problematiek en zet deze af tegen de gebruikscijfers van minimaregelingen en schuldhulpverlening.

Overig onderzoek

Zorg voor laagdrempelig loket

Fysieke loketten

Virtuele loketten

Vereenvoudig de aanvraag

Ambtshalve verstrekking

Biedt proactieve dienstverlening

  • Bied proactieve dienstverlening. Gemeenten mogen straks in het kader van de wet proactieve dienstverlening eigen gegevens (en die van UWV en SVB) analyseren, koppelen of verrijken. (let op: deze wet is nog niet ingevoerd).
  • Met datakoppeling wil Amsterdam bereiken dat minima gebruik maken van alle regelingen voor mensen met een laag inkomen en vermogen waar ze recht op hebben.

Geef voorlichting over regelingen en voorzieningen

Signaleer en maak bespreekbaar

Richt je op doelgroepen

Werkenden en zelfstandigen

Kinderen en jongeren

  • Stuur jongeren op hun 18e verjaardag een verjaardagskaart en/of folder.
  • Stuur kant-en-klare teksten over gemeentelijke minimaregelingen (voor kinderen en jongeren) naar scholen, zodat zij deze gemakkelijk kunnen plaatsen in hun nieuwsbrieven aan ouders.
  • Handreiking Jongeren uit de financiële zorgen (VNG, nov. 2024).
  • Als ik later groot ben fungeert als schakel tussen gezinnen met een laag besteedbaar inkomen en het aanbod in Almere (gemeentelijk en anderszins). Het werkt om de gemeente heen en bereikt gezinnen door te denken vanuit kansen voor het kind. Door de aandacht te verleggen naar het kind zorgt Als ik later groot ben ervoor dat de gezinnen bereikt worden en dat vraag en aanbod elkaar sneller en succesvol ‘vindt’. Lees over de aanpak en bevindingen in de praktijkbeschrijving.
  • Lees de handreikingen voor omgaan met armoede op scholen in de jeugdgezondheid en de kinderopvang met daarbij een toolkit voor gastouders en pedagogisch professionals.
  • Rotterdamse Douwers: doeners en doorzetters die jongeren écht zien.
  • Gratis, anoniem en AI-ondersteund helpt de app schuldhulpje.nl jongeren inzicht te krijgen in hun financiële situatie en schulden. Daarnaast ondersteunt het bij het schrijven van mails en brieven naar instanties om betalingsregelingen te treffen.
  • Sluit aan bij het programma Kansrijke Start (Pharos).
  • Werkwijzer Jongeren, onderdeel Bereiken (NVVK)

Mensen met licht verstandelijke beperking

  • Gemeenten moeten mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) eerder herkennen en hulp op maat bieden bij schuldhulpverlening en arbeidstoeleiding, staat in de Verkenning LVB, schulden en werk (2018). Op p. 8 staan aanbevelingen voor gemeenten.
  • Bekijk de toolkit voor financiële dienstverleners die werken met mensen met een LVB (Kenniscentrum LVB/Nibud, april 2023).

Interculturele hulpvragers

Life events

(Ex) gedetineerden

Dak- en thuislozen

Zorg dat inwoners in beeld komen bij schuldhulpverlening

Laat je inspireren door andere gemeenten

Actueel