Energiearmoede

Energiearmoede is wanneer een huishouden met een laag inkomen ook hoge energielasten heeft, een woning van slechte energetische kwaliteit heeft, of beide. Gemeenten doen van alles om energiearmoede te bestrijden en krijgen hiervoor ook middelen van het rijk.

Cijfers

Op de vng.nl vind je cijfers op wijk- en buurtniveau:

Meer cijfers vind je in het dossier Cijfers.

Budgetten voor gemeenten

Gemeenten krijgen van het rijk verschillende budgetten om energiearmoede te bestrijden. De 4 eerstgenoemde budgetten hieronder worden over gemeenten verdeeld naar rato van het aantal huishoudens in energiearmoede. In Verdeelsleutel_Energiearmoede_2024.xls zie je in kolom H welk percentage jouw gemeente in 2025 kreeg van het totaal. Let op: de energiearmoedecijfers veranderen jaarlijks, dus het aandeel voor jouw gemeente kan ook veranderen.

1. Specifieke Uitkering (SpUk) Aanpak Energiearmoede 2022 – 2027

Gemeenten ontvingen in drie tranches in 2022 en 2023 in totaal € 550 miljoen voor de aanpak van energiearmoede via de SpUk Aanpak Energiearmoede. Hiermee kunnen gemeenten kwetsbare huishoudens in huur- en koopwoningen ondersteunen met energiebesparende maatregelen. Bekijk de FAQ’s voor gemeenten. De uitvoeringstermijn van deze SPUK is verlengd t/m 2027 zodat gemeenten meer tijd hebben voor de uitvoering. Er kan echter geen geld meer worden aangevraagd.

2. Bestrijding energiearmoede winter 2025/’26

In het artikel Breaking: gemeenten krijgen € 30 miljoen om mensen met een laag inkomen en hoge energierekening deze winter te helpen lees je alles over deze extra middelen. Het artikel is bijgewerkt tot 1 april 2026. In dit artikel (29 mei 2026) over de meicirculaire 2026 vind je de definitieve bedragen per gemeente.

3. Energiefixers en energiecoaches 2026 en 2027

Het kabinet kwam in april 2026 met een energienoodmaatregelenpakket. Om de verduurzaming van woningen te versnellen maakt het kabinet €80 miljoen vrij voor energiefixers en energiecoaches (€40 miljoen in 2026 en €40 miljoen in 2027). Gemeenten krijgen de eerste € 40 miljoen in 2026 automatisch via de SpUk energiearmoede (zie boven). Er is dus geen aanvraag nodig. Gemeenten ontvangen binnenkort een beschikkingsbrief. SpUk-uitgaven moet je zoals gewoonlijk verantwoorden, maar de indicatoren zijn gelijk aan die voor de bestaande SpUk.

Op deze website van het ministerie van BZK vind je een toolkit en meer info over energiefixers.

4. Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid 2026 -2028

19 gemeenten met wijken die vallen binnen de NPLV-gebieden ontvangen in 2026, 2027 en 2028 jaarlijks €5 miljoen voor de bestrijding van energiearmoede. Net als voor de energiefixers en energiecoaches krijgen gemeenten de middelen automatisch via de SpUk energiearmoede. Met deze middelen kan bijvoorbeeld extra worden ingezet op het in contact komen met en vertrouwen winnen van bewoners. De komende periode wordt in gezamenlijkheid met de gebieden bezien wat de exacte opgave is en wat er nodig is. De verwachting is dat de Tweede Kamer hierover in september 2026 geïnformeerd kan worden.

5. SpUK Lokale Aanpak Isolatie en overige isolatiebudgetten

Hier (NPLW) vind je een overzicht van nationale en regionale subsidies en andere financiële regelingen voor de uitvoering van de lokale warmtetransitie. Hier (ook NPLW) vind je een overzicht van subsidies en regelingen specifiek voor gemeenten. De regelingen in beide overzichten zijn niet allemaal specifiek bedoeld voor de bestrijding van energiearmoede, maar kunnen daarvoor in veel gevallen wel (deels) voor worden ingezet. Een belangrijke financieringsbron is de SpUk Lokale Aanpak Isolatie voor koopwoningen. Via de rekentool zie je of er voor jouw gemeente nog middelen beschikbaar zijn en hoe je dit kunt inzetten.

Landelijk Noodfonds Energie

Sinds 2023 werd jaarlijks het publiek-privaat gefinancierde tijdelijk noodfonds energie opengesteld voor huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening. In mei 2025 werd het noodfonds binnen een week gesloten, omdat het budget op was. In het najaar van 2026 komt er een nieuw publiek noodfonds.

Het noodfonds vraagt aan aanvragers of hun gegevens mogen worden gedeeld met gemeenten, zodat gemeenten die inwoners kunnen benaderen met een hulpaanbod. Op vng.nl lees je hoe je de lijst met inwoners kunt opvragen. ook lees je dat de periode van datadeling voor de gegevens uit 2025 wordt verlengd tot 1 oktober 2026.

Inkomensondersteuning

Gemeenten mogen geen inkomenspolitiek bedrijven en mogen dus geen geld uitkeren om de energierekening te betalen, tenzij er sprake is van bijzondere omstandigheden. Een bijzondere omstandigheid is bijvoorbeeld als iemand met een beperking of chronische ziekte op doktersadvies de verwarming hoger zet. Zie bijvoorbeeld de beleidsregels bijzondere bijstand van Gouda.

In 2022 en 2023 was er tijdelijk wèl een wettelijke grondslag om een ‘energietoeslag‘ te verstrekken.

Wageningen Verstrekt in het kader van het Maatschappelijk Meedoen Budget vrij besteedbare tegemoetkomingen aan huishoudens met een laag besteedbaar inkomen. Bij het vaststellen van het besteedbaar inkomen wordt onder meer gekeken naar de hoogte van de energierekening.

Voorbeelden van gemeentelijke energiemaatregelen

Landelijk beleid

De overheid heeft de afgelopen jaren allerlei maatregelen genomen om kwetsbare groepen te helpen. Onder meer met het prijsplafond, het Tijdelijk Noodfonds Energie, de energietoeslag en de energiefix-middelen via gemeenten. Deze middelen waren aanvullend op het brede koopkrachtpakket. 

Nationaal isolatieprogramma

Sinds 2022 werkt het kabinet met het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) aan het doel om tot en met 2030 in totaal 2,5 miljoen woningen te isoleren met een budget van ruim €4 miljard. Hierbij richt het kabinet zich in de eerste plaats op de woningen die het meest dringend aan de beurt zijn. Dit zijn de slechtst geïsoleerde huizen, waar de energierekening het hoogst is en het wooncomfort het laagst. Zo kunnen woningeigenaren zelf aan de slag met de beschikbare subsidies (zoals de Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing; (ISDE)) en leningen van het Nationaal Warmtefonds en vinden ze informatie en tools via verbeterjehuis.nl.

Voor 750.000 woningeigenaren met slecht geïsoleerde woningen is de lokale aanpak via gemeenten ontwikkeld met ondersteuning van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). Hiervoor is de afgelopen jaren via de SpUk Lokale Aanpak Isolatie in totaal € 1,6 miljard euro beschikbaar gesteld aan alle 342 gemeenten. Deze financiële ondersteuning kunnen gemeenten inzetten voor extra subsidies, begeleiding en ontzorging.

Het NIP richt zich ook op het isoleren van 1 miljoen huurwoningen. Voor sociale huurwoningen zijn de Nationale prestatieafspraken gemaakt. Dit gaat om het uiterlijk in 2028 uitfaseren van de EFG energielabels. Voor private huurwoningen zijn twee instrumenten beschikbaar: de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) en het Ondersteuningspakket verduurzaming particuliere verhuur. Daarnaast zorgt het kabinet met regelgeving ervoor dat per 2029 alle huurwoningen minimaal energielabel D moeten zijn en per 2040 minimaal label B.

Nationaal Isolatieoffensief

In het coalitieakkoord is het Nationaal Isolatieoffensief aangekondigd (jan. 2026). Met het Nationaal Isolatieoffensief wil het kabinet de aanpak van het in 2022 gestarte NIP verbeteren en versnellen. Het kabinet zag bij het NIP onder meer ongelijke voortgang tussen gemeenten, versnippering van het aanbod en onvoldoende bereik van kwetsbare groepen en wijken. Het isolatieoffensief heeft vier sporen (lees meer in deze brief van de regering d.d. 22 juni 2026):

  1. Standaardisatie van en meer regie op de uitvoering. Er komen handreikingen met do’s en don’ts, standaardformats voor aanbestedingen, meer uniforme inrichting van subsidieregelingen, white label materialen van de landelijke campagne voor lokaal gebruik. Er komt vanuit het NPLW een versterkingsteam voor gemeenten die meer gerichte ondersteuning nodig hebben om de isolatieaanpak van de grond te krijgen.
  2. De 20 gebieden van het NPLV worden extra geholpen. Zie budgetten voor gemeenten.
  3. Regie op de samenwerking met de financiële sector, andere partijen in de koopketen en energiebedrijven, isolatiebedrijven, bouwpartijen en private verhuurders.
  4. Het Energiehuis wordt het herkenbare en centrale punt waar bewoners en bedrijven terecht kunnen voor begrijpelijke en betrouwbare informatie, praktische ondersteuning en ontzorging. Naast de landelijke, digitale basisvoorziening wordt lokaal personele ondersteuning georganiseerd. Deze bestaat uit een mix van procesbegeleiders, energiecoaches die maatwerkadvies geven, experts en energiefixers die bij kwetsbare doelgroepen thuis verduurzamingsmaatregelen uitvoeren. Zie handleiding en stappenplan voor het oprichten van een lokaal energiehuis. Het Energiehuis is de Nederlandse invulling van de Europese richtlijn Energy Performance of Buildings Directive (EPBD IV) die lidstaten uit Europa verplicht om een one-stop-shop-systeem in te richten.

Extra middelen en energienoodmaatregelen

Het kabinet heeft met de voorjaarsnota 2026 €300 miljoen uitgetrokken om woningen versneld te isoleren. Deze inzet richt zich vooral op huishoudens met lage inkomens die in slecht geïsoleerde woningen wonen. Dat gebeurt via subsidie aan verenigingen van eigenaars (SVVE), het Nationaal Warmtefonds en het eerder genoemde NPLV. In het kader van een pakket energienoodmaatregelen stelt het kabinet € 193 miljoen beschikbaar voor een nieuw Noodfonds Energie en €80 miljoen aan gemeenten voor energiefixers en energiecoaches in 2026 en 2027. Zie verder: budgetten voor gemeenten.

Europese Sociaal Klimaatfonds

In het Europese Sociaal Klimaatfonds is voor Nederland €720 miljoen beschikbaar. Om hierop aanspraak te maken heeft het kabinet een Sociaal Klimaatplan gemaakt (feb. 2026). Vanuit BZK staan hierin twee maatregelen om hoge energierekeningen tegen te gaan bij kwetsbare doelgroepen. Ten eerste energiehulp door energiecoaches en -fixers vanuit het Energiehuis aan kwetsbare huishoudens. Ten tweede een intensivering van het Nationaal Warmtefonds. Het plan moet nog door de Europese Commissie goedgekeurd worden.

Vier handreikingen

Gemeenten hebben te maken met verschillende uitdagingen in hun aanpak van energiearmoede. In deze handreikingen energiearmoede van het NPLW vind je concrete inzichten, tips en voorbeelden over de 4 meest genoemde uitdagingen:

  1. Borgen van de aanpak van energiearmoede. De situatie van energiearmoede verandert: energieprijzen zijn een stuk lager dan 2 jaar geleden, het gevoel van urgentie rondom het vraagstuk is afgenomen en de SpUk-gelden voor energiearmoede lopen af. De centrale vraag is: hoe borg je de aanpak van energiearmoede binnen deze veranderende context? Handreiking Borgen van de aanpak van energiearmoede
  2. Samenwerken met partners. Energiearmoede verminderen kun je als gemeente niet alleen. Tegelijkertijd is samenwerken een vak apart en vereist het tijd en aandacht. Welke partijen kies je om mee samen te werken en op welke manier werk je dan samen? Handreiking Samenwerken met partners
  3. Samenwerking tussen sociaal en fysiek domein. De samenwerking tussen deze 2 domeinen verloopt niet altijd soepel. Voor succesvolle acties om energiearmoede te beperken, is een goede samenwerking tussen het fysieke en het sociale domein van groot belang. Welke uitdagingen kun je tegenkomen in de samenwerking en hoe ga je daarmee om? Handreiking Samenwerking tussen sociaal en fysiek domein
  4. Bereiken van de doelgroep. Hoe breng je de doelgroep in kaart? Hoe kom je ermee in contact? En hoe krijg je de doelgroep in beweging? Handreiking Bereiken van de doelgroep

Meer informatie