Het Regeerprogramma van afgelopen vrijdag gaf ons al behoorlijk wat zicht op wat er komen gaat. In de Miljoenennota 2025 en de Sociale Zaken en Werkgelegenheid Rijksbegroting 2025 vind je niet veel nieuws. Wel wordt een aantal plannen verder geconcretiseerd en geeft het kabinet invulling aan de envelop uit het hoofdlijnenakkoord voor groepen in de knel (klik om te vergroten):
Er komen waarschijnlijk wat nieuwe verantwoordelijkheden en budgetten voor gemeenten, bijvoorbeeld in het kader van een nog uit te werken nieuwe schuldenaanpak op basis van het IBO-onderzoek, maar het is nog niet heel concreet. De eveneens verschenen septembercirculaire geeft ook niet meer duidelijkheid: in Taakmutatie 2024, september 2024 vind je nog wel de (al bekende) bedragen per gemeente, maar in Taakmutatie 2025, september 2024 zijn er geen tabbladen meer m.b.t. armoede en schulden.
In de Miljoenennota lees ik niets over het Nationaal Programma Armoede en Schulden dat werd aangekondigd in het regeerprogramma.
Schulden
- Het kabinet voert een pakket aan maatregelen in om problematische schulden fundamenteel aan te pakken. Dit pakket is gebaseerd op het basispakket uit het IBO Problematische schulden (met daarin de nodige elementen uit de Schuldenwet). Hiervoor is begroot €24 mln in 2025 oplopend tot €100 mln in 2028/2029 en daarna €75 mln structureel. Waarschijnlijk zit daar ook nog wat bij voor gemeenten, maar het geld is nog niet verdeeld. Het bedrag is overigens een stuk lager dan wat het IBO becijferde: structureel €180 mln. De NVVK vraagt zich terecht af: Zijn de IBO-maatregelen wel in te voeren met deze middelen?
- Er wordt geïnvesteerd in vroegsignalering. Daarbij zal het verbeterplan vroegsignalering van SZW, VNG, NVVK en Divosa dat eind mei 2024 is aangekondigd in de reactie op het onderzoek van de Nationale ombudsman ‘Hoe eerder, hoe beter’, de basis voor vormen. Het verbeterplan wordt verwacht in Q4 2024. Er wordt ook gekeken naar de rol die gerechtsdeurwaarders met betrekking tot vroegsignalering kunnen vervullen.
- Het kabinet wil een integraal schuldenoverzicht invoeren. In mijn artikel over het IBO-onderzoek lees je wat hiermee bedoeld wordt.
- Er wordt verder gewerkt aan de basisdienstverlening schuldhulpverlening. Waar nodig worden de kwaliteitseisen voor gemeenten aangescherpt, om verschillen in bereik en aanbod tussen gemeenten te verkleinen.
- Dit is nieuw: Het kabinet wil samen met gemeenten en andere maatschappelijke partners op buurtniveau mensen helpen met geldzorgen. Om armoede aan te kunnen pakken en zo goed mogelijk te voorkomen, is het van belang om mensen die te maken hebben met dreigende of beginnende geldzorgen eerder te bereiken. Dit gebeurt door vindplaatsen waar mensen elkaar fysiek ontmoeten, zoals huisartsen, scholen en de werkvloer, beter te benutten. Enerzijds door deze vindplaatsen beter in staat te stellen om geldzorgen en armoede eerder te kunnen signaleren en anderzijds door de vindplaatsen steviger te verbinden met informele netwerken, waaronder sleutelfiguren en ervaringsdeskundigen, zodat óók diegenen die moeite hebben om de weg naar ondersteuning in de gemeente te vinden of daar geen vertrouwen meer in hebben bereikt worden. Om mensen goed te kunnen helpen, is laagdrempelige, fysieke dienstverlening waar mensen met (beginnende) geldzorgen terecht kunnen van belang. In het voorjaar van 2025 komt een onderzoek beschikbaar dat de belangrijke elementen voor laagdrempelige financiële dienstverlening in kaart brengt. Fysieke dienstverlening is ook één van de pijlers om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan.
- Het kabinet wil daarnaast via het verbeteren van digitale dienstverlening bevorderen dat mensen gebruik maken van voorzieningen waar zij recht op hebben.
- Er wordt ingezet op het minder snel laten oplopen van de kosten van invordering als betaling van schulden uitblijft. De Contourenschets Civiele Invordering van voormalig minister Weerwind (28 juni jl.) zal door J&V en SZW verder worden uitgewerkt.
- Er wordt gewerkt aan een verantwoorde Rijksincasso, waarin het voorkomen en het tegengaan van het oplopen van schulden centraal staat.
- De Belastingdienst wil vanaf 1 januari 2025 burgers tegemoetkomen die geraakt door de onterechte afwijzing van hun verzoek tot medewerking aan een schuldregeling (Msnp). Zie het wetsvoorstel Wet tegemoetkoming onterechte afwijzing buitengerechtelijke schuldregeling.
- Vanaf 1 januari 2025 krijgt de regeling wanbetalers een nieuwe naam: regeling betalingsachterstand zorgpremie.
- In 2025 blijft het kabinet inzetten op het versterken van financiële educatie binnen het onderwijs.
- In de Miljoenennota staat niets over (schulden)bewind. De NVVK schrijft: ‘De dienstverlening stagneert door de enorme druk op de tarieven en daarmee op de kwaliteit. In de keten van financiële hulpverlening is bewind een belangrijke vorm van begeleiding. Die verdient echt beter. Het zoveelste onderzoek loopt nog, maar we willen nu wel eens daden zien!’
Belastingen en toeslagen
- Het tarief in de eerste schijf wordt verlaagd. Dat is een opsteker voor de laagste inkomens. En in plaats van 2 komen er 3 tarieven in de inkomstenbelasting. Zie wetsvoorstel Belastingplan 2025.
- Eigen risico met meer dan de helft omlaag naar €165 in 2027. Maar in 2025 nog gewoon €385. De bevriezing in 2025 en het effect daarvan op de zorguitgaven leidt tot een hogere nominale premie, inkomensafhankelijke bijdrage en zorgtoeslag.
- Verhogen forfait aftrekbaar bedrag extra vervoerskosten door ziekte of invaliditeit in de inkomstenbelasting. Deze maatregel wordt tevens vereenvoudigd voor burgers doordat een vast bedrag (€0,60/km) in aftrek kan worden gebracht i.p.v. de werkelijke meerkosten (leefkilometers).
- De tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten voor extra kosten als gevolg van ziekte of handicap wordt per 2027 afgeschaft in samenhang met de verlaging van het eigen risico.
- De Algemene Heffingskorting (AHK) wordt verlaagd met €335 in 2025 en het afbouwpunt van de AHK wordt gekoppeld aan de hoogte van het wettelijk minimumloon. Ik kan niet helemaal doorgronden wat dit betekent voor werkenden en niet-werkenden met een laag inkomen.
- De afbouw van de dubbele algemene heffingskorting wordt bevroren in 2025, 2026 en 2027. Daarmee wordt voorkomen dat de bijstand daalt. Zie wetsvoorstel Wet bevriezing afbouw dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon.
- Het Kindgebonden Budget wordt verhoogd via de kindbedragen met circa €184 in 2025, oplopend tot circa €412 in 2028. Daarnaast wordt deze toeslag sneller afgebouwd, oplopend naar 8,5% in 2028 (nu: 6,75%).
- De afbouwpaden voor AOW’ers en niet-AOW’ers in de huurtoeslag worden geharmoniseerd. Daarnaast wordt er een lineaire afbouw ingesteld per 2026, die in 2025 wordt benaderd. De eigen bijdrage in de huurtoeslag wordt verlaagd met €11,58 per maand.
- Mensen met een noodgedwongen elders verblijvende partner worden voortaan als alleenstaanden behandeld voor alle toeslagen met uitzondering van de huurtoeslag. De maatregel zorgt ervoor dat deze mensen de alleenstaande ouderkop (ALO-kop) ontvangen (€3.500) en de hogere andere toeslagen die horen bij de situatie als alleenstaande. Gemeenten hoeven die ALO-kop dus niet meer te compenseren met aanvullende bijstand.
- De grondslagen van alle toeslagen worden niet meer met terugwerkende kracht vastgesteld bij wijzigingen op basis van verblijfstitel en recht op kinderbijslag. Dit voorkomt schulden en problemen bij het innen van terugvorderingen.
- De aanvraagtermijn van de zorg- en huurtoeslag wordt verlengd van 1 september t+1 naar het einde van dat jaar.
(Kinder)armoede
- (Kinder-)armoedecijfers komen niet uit boven referentiejaar 2024. Deze doelstelling is minder ambitieus dan die van het vorige kabinet. Op de middellange termijn blijft het kabinet zich inzetten om het in 2015 afgesproken sustainable development goal Armoede te realiseren: een halvering van het aantal vrouwen, mannen en kinderen dat in armoede leeft tegen 2030.
- Het kabinet wil het integrale beleid voor kinderarmoede, in navolging van de Europese kindergarantie, lokaal beter verankeren. De Europese kindergarantie heeft als doel om intergenerationele cycli van armoede te doorbreken. De kindergarantie fungeert als katalysator om te komen tot een integrale aanpak van kinderarmoede met aandacht voor meerdere domeinen (kinderopvang en voorschoolse educatie). Het kabinet zal samen met gemeenten effectieve interventies opschalen om versnippering tegen te gaan en het gemeentelijk armoedebeleid te verbeteren.
- Het kabinet verstrekt middelen aan gemeenten en landelijk werkende armoedefondsen (SAM&) om ervoor te zorgen dat kinderen uit arme gezinnen mee kunnen doen.
Participatiewet
- Het kabinet gaat door met het in 2023 gestarte programma Participatiewet in balans om de balans tussen vertrouwen, verplichtingen, ondersteuning en de menselijke maat te herstellen Langs 3 sporen: 1) het wetsvoorstel Participatiewet in balans om de hardheden aan te pakken, 2) werken aan een brede herziening van de wet, en 3) de vakkundigheid van professionals versterken.
- Terugvorderingen bij uitkeringsgerechtigden (niet alleen P-wet) worden straks netto in plaats van bruto uitgevoerd. Dat gebeurt door de brutovordering gedeeltelijk kwijt te schelden en het nettobedrag terug te vorderen. Vervolgens wordt juridisch bezien of terugvorderingen niet langer kunnen worden aangemerkt als negatief inkomen. Uitkeringsgerechtigden krijgen nu hun uitkering netto op hun rekening maar moeten een eventuele terugvordering bruto, inclusief loonheffingen, terugbetalen als de terugvordering de jaargrens passeert (terugvordering binnen hetzelfde jaar is netto-netto). Het verschil tussen bruto en netto kunnen zij later via hun belastingaangifte terugkrijgen, maar dat kan in de tussentijd leiden tot liquiditeitsproblemen. Daarnaast is het terugvragen complex, en kan niet iedereen het volledige bedrag terugkrijgen.
- Er komt een tijdelijke regeling en wetswijziging voor alleenverdieners die door een onbedoelde en ingewikkelde samenloop van fiscaliteit, toeslagen en sociale zekerheid een lager besteedbaar inkomen hebben dan vergelijkbare huishoudens met alleen een bijstandsuitkering. Dit loopt al. Op p. 58 van de septembercirculaire vind je het budget voor 2024 per gemeente. Dit budget is ook bedoeld voor de kosten die je maakte in 2023. Lees de toelichting. Dit budget wordt zo nodig aangevuld bij de meicirculaires 2025 en 2026.
Overige
- Het Programma Schoolmaaltijden wordt verlengd. Het totale bedrag voor verlenging bedraagt €135 mln structureel. Hiervan wordt €45 mln gedekt uit de envelop Groepen in de knel.
- Tijdelijke verlenging energiefonds. Voor 2025 en 2026 wordt €60 mln per jaar beschikbaar gesteld. Voorwaarde is dat private partijen een bijdrage leveren. Ik neem aan, dat hier wordt gedoeld op continuering van het tijdelijke Noodfonds Energie.
- Het kabinet ondersteunt een aantal maatschappelijke organisaties en brengt het partijen op het terrein van voedselhulp bij elkaar.
- Op p. 211 van de SZW-begroting vind je een uitputtende lijst met moties en toezeggingen van de afgelopen jaren en hoe deze zijn/worden afgehandeld. Bij de motie-Palmen/Mohandis die de regering verzoekt om de vermogensgrenzen van lokale belastingen gelijk te stellen aan de vermogensgrenzen van de Participatiewet lees je, dat omstreeks eind 2024 de resultaten van een onderzoek naar de wettelijke mogelijkheden en implicaties worden aangeboden aan de Kamer.
Monitoring
De voortgang van het beleid wordt gemonitord. Zie hier de planning.
Koopkracht
Het kabinet raamt een koopkrachtstijging in 2025 van 0,7%. Het Nibud presenteerde gisteren haar eigen koopkrachtplaatjes. Hieronder een selectie van de huishoudens met de laagste inkomens:
| Huishoudtype | Koopkrachtpercentage | Netto per maand in euro’s |
| Alleenstaand zonder kinderen bijstand | 0,80% | € 14 |
| Alleenstaand met 1 kind bijstand | 0% | € 0 |
| Alleenstaand met 2 kinderen bijstand | 0% | € 0 |
| Alleenstaand zonder kinderen € 27.500 uitkering | 2,20% | € 44 |
| Alleenstaand AOW + € 7.500 | 1% | € 23 |
| Alleenstaand zonder kinderen € 40.000 | 0,90% | € 23 |
| Alleenstaand met 1 kind € 40.000 | 1,80% | € 65 |
| Stel met 2 kinderen bijstand | 0,7% | € 23 |
Reacties
- Prinsjesdag: analyse en reflectie op Miljoenennota (Divosa)
- Financiën gemeenten: Miljoenennota stelt teleur (VNG)
- Rijksbegroting 2025 en de gevolgen voor gemeenten (VNG)
- Mooie plannen, krap budget (NVVK)
- Structureel 75 miljoen voor schuldhulpverlening (Binnenlands Bestuur)
- Kleine koopkrachtstijging voor meeste huishoudens (Nibud)
- ‘Bestaanszekerheid is weer naar de achtergrond verdwenen’ (Nibud, op LinkedIn)
- Kabinet investeert minder en later in huurtoeslag (Woonbond)
- De belasting op gas gaat omlaag. Wat betekent dat voor arme huishoudens en voor het klimaatbeleid? (Trouw)
- SCP-reflectie op de plannen van het kabinet (SCP) Zie vooral hoofdstuk 2.
- Plannen in de Rijksbegroting 2025 voor het sociaal domein (Stimulansz, op LinkedIn)
- ‘Ambities voor financiële hulpverlening groter dan portemonnee’ (Binnenlands bestuur)