Het adviesrecht van gemeenten bij schuldenbewind is geëvalueerd. Lees het evaluatierapport en de kabinetsreactie.
Gemeenten mogen de rechter adviseren om bijvoorbeeld een lichtere vorm van hulp aan te bieden. Het adviesrecht moest zo de grip van gemeenten op de financiële hulp die inwoners ontvangen, versterken. Maar minister Vijlbrief schrijft dat ‘het adviesrecht in zijn huidige vorm in de praktijk niet het effect heeft dat bij aanvang werd verwacht’.
Slechts 9 adviezen
Slechts 11% van de gemeenten heeft sinds de introductie gebruik gemaakt van de wettelijke mogelijkheden rond het adviesrecht zoals de opt-in waarbij de rechter aan de bewindvoerder vertelt de gemeente geïnformeerd wil worden. Veel gemeenten deden dit eenmalig en gaven er daarna geen vervolg meer aan. In de evaluatieperiode liepen er op het hoogtepunt 55.500 schuldenbewinden. In vijf jaar tijd kregen rechters hierover 9 adviezen van gemeenten, slechts 3 keer kwam het tot een lichtere vorm van hulp dan het door de rechter uitgesproken schuldenbewind.
Wet in huidige vorm voortzetten
Vijlbrief schrijft dat de evaluatie echter ook een aantal positieve elementen van het adviesrecht laat zien. Het gaat daarbij om de mogelijkheid voor gegevensdeling en de meldingsplicht, waardoor de regierol van gemeenten wordt versterkt. Het kabinet wil deze mogelijkheden voor gemeenten en bewindvoerders behouden en is voornemens op dit moment de wet in zijn huidige vorm voort te zetten.
Moment van advisering
Om inwoners vrije toegang tot schuldenbewind te geven mogen gemeenten pas ná het rechterlijke besluit adviseren. Na 5 jaar blijkt dat gemeenten dat moment juist ‘ongepast vinden om advies te geven nadat de rechter al uitspraak heeft gedaan. Er bestaat een nadrukkelijke wens om geen onrust te veroorzaken bij kwetsbare inwoners door te adviseren op een recent rechterlijk besluit dat dan al is genomen’, schrijft minister Vijlbrief.
Het kabinet ziet echter geen aanleiding om het moment van advisering te verplaatsen, omdat de onderzoekers concluderen dat dit naar verwachting niet in het belang van de inwoner is. Ergens snap ik dat wel. Als meer gemeenten gaan adviseren zorgt dat voor langere doorlooptijden. Bij verschillende rechtbanken zijn er bovendien nu al lange wachttijden voor schuldenbewind. Maar liefst zie ik dat de rechter – net als bij de Wsnp – de verzoeker vraagt om eerst te kijken of de gemeente een goed alternatief heeft.* Nu beoordeelt de rechter het verzoek op basis van het weinig objectieve pleidooi van de bewindvoerder en zijn of haar cliënt.
Convenanten
Vijlbrief ziet ook mogelijkheden voor betere borging van de alternatieven voor het adviesrecht, zoals convenanten. Het kabinet zal gemeenten actief stimuleren en ondersteunen bij het sluiten van lokale of regionale samenwerkingsafspraken met bewindvoerders, daarbij gebruik makend van de goede voorbeelden en ervaringen die er bij gemeenten en beschermingsbewindvoerders in de uitvoering al zijn.
Op de website van de NVVK lees je de reactie op de kabinetsreactie en een pleidooi om de convenanten verder te uniformeren. Bekijk ook de pagina Samenwerking bewindvoerders en gemeenten en de Modelovereenkomst ‘Samen de regie, sneller vooruit’.
Gegevensdeling
Het kabinet onderzoekt ook of de benodigde informatie-uitwisseling verder kan worden geautomatiseerd. En het kabinet vindt het kabinet het van belang dat gemeenten voldoende op de hoogte zijn van de voordelen van een opt-in, zoals de mogelijkheid van gegevensdeling en de informatiefunctie dat een inwoner onder bewind is gesteld. Het kabinet bespreekt met diverse partijen in het veld hoe hieraan praktisch invulling kan worden gegeven.
Tot slot
Vijlbrief sluit zijn brief af met: Tot slot: de wet heeft niet in de volle breedte gebracht wat ervan werd gehoopt, maar biedt naar het oordeel van het kabinet een fundament voor gemeentelijke regie bij integrale schuldhulpverlening. Door de wet te behouden, wordt voorzien in de noodzakelijke grondslag voor informatiedeling. Door vol in te zetten op verbetering van de samenwerking, hoopt het kabinet alsnog de samenwerking tussen gemeenten en bewindvoerders verder te versterken en de inwoner hiermee sneller van passende hulp bij schulden te voorzien.
* Vergelijk de aanpak in Tilburg. De gemeente heeft met bewindvoerders afgesproken dat er eerst een adviesgesprek met de gemeente is voordat een verzoekschrift wordt ingediend bij de rechter. Deze aanpak bestond al vóór het adviesrecht bestond en is in 2019 geëvalueerd.