Collectieve zorgverzekering

Inleiding

Een collectieve zorgverzekering voor minima (CZM) – ook wel gemeentepolis of minimapolis – is een samenwerking tussen een gemeente en één of meer zorgverzekeraars waarmee inwoners met een laag inkomen (vaak tot 110–130% van de bijstandsnorm) zich tegen gunstige voorwaarden kunnen verzekeren. De CZM combineert de basisverzekering met een aanvullend pakket dat extra zorgkosten dekt (zoals tandzorg, fysiotherapie of eigen bijdragen). Gemeenten kunnen daarbij een deel van de premie vergoeden of aanvullende regelingen treffen.

In 2025 biedt ruim 92% van de gemeenten (316) een CZM aan.

Wet- en regelgeving

In art. 35 lid 3 Participatiewet staat: ‘In afwijking van het eerste lid kan bijzondere bijstand ook aan een persoon worden verleend in de vorm van een collectieve aanvullende zorgverzekering of in de vorm van een tegemoetkoming in de kosten van de premie van een dergelijke verzekering zonder dat wordt nagegaan of ten aanzien van die persoon de kosten van die verzekering of die premie ook daadwerkelijk noodzakelijk zijn of gemaakt zijn.’

Door een wijziging van de Zorgverzekeringswet (Zvw) per 1 januari 2023 mogen verzekeraars geen korting meer geven op de premie van de basisverzekering.

Voordelen voor gemeente

  • Lagere kosten bijzondere bijstand: doordat inwoners via een collectief extra verzekeringen afsluiten (of korting krijgen), dalen vaak de aanvragen voor bijzondere bijstand voor medische kosten. (CPB / werkwijzers wijzen op dit herstel/voordeel).
  • Preventie en minder zorgachterstanden: betere toegang tot aanvullende zorg (bijv. fysiotherapie, tandzorg) kan gezondheid verbeteren en zwaardere, duurdere zorg voorkomen.
  • Schaalvoordelen / lagere premies: collectieve inkoop levert soms gunstigere condities of extra vergoedingen op.
  • Beleidssturing en maatwerk: gemeente kan doelgroep(en), inkomensgrens en gemeentelijke bijdrage zelf bepalen.

Voordelen voor verzekerden

  • Lagere netto premie / gemeentelijke bijdrage voor aanvullende dekking.
  • Verbeterde vergoedingen voor relevante zorg (tandarts, fysiotherapie, hulp bij eigen bijdragen) afgestemd op laaginkomensgroepen.
  • Eenvoudiger toegang en bewustzijn: gemeenten kunnen inwoners actief wijzen op deelname en helpen bij aanmelding of premiekoppelingen. Veel gemeenten houden de premie automatisch in op de bijstandsuitkering.

Gemeentelijke beleidsvrijheid en uitvoering

  • Gemeente bepaalt inkomens- en vermogensgrenzen (bijv. 110%, 120% of 130% van de bijstandsnorm).
  • Gemeente bepaalt de hoogte van de gemeentelijke bijdrage in de premie.
  • Gemeenten kunnen een aanvraag bijzondere bijstand (voor diezelfde kosten) afwijzen als die kosten redelijkerwijs via de CZM vergoed zouden worden (CZM is voorliggende voorziening).
  • Gemeente beslist welke aanvullende pakketten worden aangeboden en welke zorgkosten extra worden vergoed.
  • Gemeente mag het verplicht eigen risico niet rechtstreeks betalen of afschaffen, omdat dit onderdeel is van de Zorgverzekeringswet. Wel mag je (a) een vergoeding of tegemoetkoming geven achteraf, bijvoorbeeld via bijzondere bijstand of een lokale regeling of (b) in de CZM een aanvullende verzekering opnemen waarin de zorgverzekeraar (deels) het eigen risico dekt — dit is toegestaan zolang het een verzekeringsproduct is en geen directe gemeentelijke betaling van het eigen risico.
  • Veel gemeenten houden de premie in op de bijstand en betalen deze rechtstreeks aan de verzekeraar. Kleinere gemeenten kiezen soms voor een losse betaling of automatische incasso via de verzekeraar.

Alternatief: zorgverzekering op maat

Gemeente Emmen heeft geen CZM, maar biedt zorgverzekering op maat. Op poliswijzer.nl/emmen worden Emmenaren geholpen bij het kiezen van een verzekering die aansluit bij hun persoonlijke zorgbehoefte. Een succesfactor in de aanpak is daarnaast de één-op-één begeleiding bij het invullen van de vergelijkingssite. Ongeveer de helft van de mensen beëindigde hun collectieve zorgverzekering of wijzigde hun polis. Het leverde in 2018 een gemiddelde jaarlijkse besparing op van € 410 per persoon. Lees meer in Zorgverzekering: collectief of op maat.

Meer info en handreikingen